ਉਚਥਯਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਚਾਹਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਉਸਦੀ ਭਾਬੀ ਸੀ। ਮਮਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੇਠ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਉਚਥਯਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ। ਉਚਥਯਾ ਦਾ ਇਹ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੇਦ ਦੇ ਛੇ ਅੰਗ ਸਿੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ। ਤੁਹਾਡਾ ਵੀਰਯ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਗਰਭਧਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਇਹ ਇਰਾਦਾ ਛੱਡ ਦਿਓ।” ਪਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਵਾਸਨਾ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਮਮਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੀਰਯ ਛੱਡਿਆ, ਤਾਂ ਮਮਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਬੱਚਾ ਬੋਲ ਪਿਆ, “ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੋ; ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਥਾਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡਾ ਵੀਰਯ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਕਰੋ।'' ਪਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਵੀਰਯ ਅੰਦਰ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰਿਹਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਬੱਚੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਵੀਰਯ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਉਚਥਯਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ: “ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਿੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਂਗਾ।” ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾਨ ਬੱਚਾ ‘ਦੀਰਘਤਮਸ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ। ਦੀਰਘਤਮਸ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਰਗਾ ਉੱਤਮ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁੜੀ ਪ੍ਰਦਵੇਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੌਤਮ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਚਥਯਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਅਤੇ ਸੌਰਭੇਯਾ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਾਏ ਕਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਚਾਰ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਇਸ ਨੇ ਆਚਾਰ ਭੰਗ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਈਏ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉੱਥੇ, ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਿਉਂ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?” ਉਹ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤੀ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਅੰਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਢੋ ਸਕਦੀ; ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਧਨ ਤੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।” ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਵਰਗਾ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੀ।” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਕ ਔਰਤ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਹੀ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਮਰ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਪੁਰਖ ਦੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਔਰਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਖ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਅੱਜ ਤੋਂ, ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਲਈ ਇਹ ਪਾਪ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਵੀ ਰੱਖਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਵਿਅਰਥ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਤਾਣਾ ਮਿਲੇ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।” ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਸਮੇਤ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਇਕ ਬੇੜੀ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਤੈਰਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ, “ਅਸੀਂ ਇਸ ਅੰਨੇ ਤੇ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪਾਲੀਏ?” ਅਤੇ ਉਹ ਕਰੂੜਤਾ ਨਾਲ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਦੀਰਘਤਮਸ, ਜੋ ਅੰਨਾ ਸੀ, ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਬੇੜੀ ਉੱਤੇ ਤੈਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ। ਇਕ ਥਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਤੈਰਦੇ ਦੇਖ ਲਿਆ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਬਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਕੜਿਆ, ਉਸਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀਆਂ ਜੋਧੀਆਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦੇਵੋ।” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਸੁਦੇਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਪਰ ਸੁਦੇਸ਼ਨਾ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਨਾ ਤੇ ਬੁੱਢਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਦਾਸੀ ਨੂੰ ਨਰਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਔਰਤ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਾਕਸ਼ੀਵਤ ਆਦਿ ਗਿਆਨਵਾਨ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਵੇਖੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੀ ਇਹ ਮੇਰੇ ਹਨ?” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਾਕਸ਼ੀਵਤ ਆਦਿਕ ਮੇਰੇ ਹੀ ਹਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਔਰਤ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਤੇਰੀ ਰਾਣੀ ਸੁਦੇਸ਼ਨਾ ਨੇ, ਮੈਨੂੰ ਅੰਨਾ ਤੇ ਬੁੱਢਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਘੱਟ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਦਾਸੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਮਮਤਾ, ਉਚਥਯਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਰਘਤਮਸ ਦੀ ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਕਥਾ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਧਰਮ, ਅਹੰਕਾਰ, ਤੇ ਨਸੀਬ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪਹਲੂ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ।