ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ, ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਰਕ ਕਸ਼ਟ—ਯਾਨੀ ਯਕਸ਼ਮਾ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਵੈਦਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਕੌਰਵਾਂ ਦਾ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਗੰਗਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਏ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ, ਮਾਤਾ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ’ਤੇ, ਯਜਮਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਦੁਖਦਾਈ ਘੜੀ ਵਿੱਚ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਵੁਧੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੁਧੂਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਸਨ, ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: "ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ, ਸਾਰੇ ਯਜਮਾਨ ਕਰਮ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਲਾਜ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ, ਜੋ ਹੁਣ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਨੇ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੀਤ-ਰੀਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅਤੇ ਅੰਗੀਰਸ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਲਕ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਾਰਜ ਸੌਂਪਣੀ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਕਰ।" "ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਰਹੀਆਂ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਸੁੰਦਰ, ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਵੇਂ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਪਦ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾ। ਵਿਆਹ ਕਰ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਵਿਗੜਨ ਨਾ ਦੇ।" ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭੀਸ਼ਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: "ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਵ੍ਰਤ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ, ਕਿ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਮੈਂ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ, ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਸੱਚਾਈ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ। ਧਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸੁਗੰਧ, ਪਾਣੀ ਆਪਣਾ ਸੁਆਦ, ਅੱਗ ਆਪਣਾ ਰੂਪ, ਹਵਾ ਆਪਣਾ ਸਪਰਸ਼, ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਧੂਮकेतੂ ਆਪਣੀ ਤਾਪ, ਆਕਾਸ਼ ਆਪਣੀ ਧੁਨੀ, ਚੰਦਨੀ ਆਪਣੀ ਠੰਡਕ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਧਰਮਰਾਜ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਚ ਤੋਂ ਹਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ, ਅਮਰਤਾ ਲਈ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ, ਭੀਸ਼ਮ। ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹਵੇਂ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਬਣਾਵੇਂ। ਪਰ ਸੰਕਟ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਵੰਸ਼ ਦੀ ਲਾਜ ਲਈ, ਇਹ ਬੋਝ ਚੁੱਕ। ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਣ, ਤੇਰੇ ਮਿਤ੍ਰ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ, ਤੂੰ ਇਹ ਕਰ। ਮੇਰੇ ਸੁਖ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ।" ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਹਾਰਾਣੀ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰੋ; ਸਾਨੂੰ ਬਦਨਾਮੀ ਨਾ ਲਗੇ। ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਲਈ ਕਰਤਵ ਵਿਚ ਸੱਚ ਤੋਂ ਹਟਣਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਵੰਸ਼ ਅਟੁੱਟ ਰਹੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜਧਰਮ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਪੰਡਿਤ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਰੀਤ ਸੁਣ ਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਕਰੋ।" ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤੀ, "ਜਿਵੇਂ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ, ਤੇ ਹਹਿਹਯਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵੱਢ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਵੱਡਾ ਕਰਤਵ ਨਿਭਾਇਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਵਿਅਕਤੀ-ਵਾਰੀ ਇਕੱਈ ਵਾਰੀ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਔਰਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਸਮੇਂ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਤਾਨ ਜਨਮ ਦਿੱਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮਜ ਸੰਤਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।" "ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਵੰਸ਼ ਵਧਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ।" "ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਉਚਥਯਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਆਦਰਨੀਯ ਸੀ, ਮਮਤਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਲਾਜ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਮਾਤਾ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।