ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸੁਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਚਲਾਏ ਹੋਏ ਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰजा ਉਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੁਖ-ਸਮਾਧਾਨ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵਿਤਾਇਆ। ਇਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜੋਕੇ, ਵਧੀਆ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦਾਸਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ 'ਤੇ ਪਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿਵਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ, ਡਰਪੋਕ ਕੁੜੀ?” ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਦਾਸਾ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ। ਧਰਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਦੀ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦੀ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਦਾਸਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।” ਉਹ ਕੁੜੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਮਿੱਠਾਸ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾਸਾ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਰੱਖੀ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ خاطر, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਦਾਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰੀ ਧੀ, ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੁਣੋ।” “ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਇਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੇ ਕੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮੰਗਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਖਾਓ।” ਦਾਸਾ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਕਸਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਕੁੜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।” ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਾਸਾ, ਮੈਂ ਫੈਸਲਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਜੇ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।” ਦਾਸਾ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਇਸ ਕੁੜੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਵੇ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਅਦ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।” ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕੁੜੀ ਲਈ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਦਾਸਾ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਾਸਾ ਕੁੜੀ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਵਾਪਸ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਹਨ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਕਿਉਂ ਹੋ, ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਅਕੁਲ ਕਿਉਂ ਹੋ?” “ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਆਖਦੇ; ਤੁਸੀਂ ਘੋੜੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਰੰਗ ਫਿੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹਰਨ ਵਾਂਗ ਪਤਲੇ ਹੋ ਗਏ ਹੋ। ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਦੁਖ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਸਕਾਂ।” ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਹਿਜਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਬੇਸ਼ਕ, ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹਾਂ; ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਕਿਉਂ: ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਭਾਰਤਾ।” “ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਸ਼ੂਰਤਾ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਪਰ, ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ 'ਤੇ ਵਿਅਕੁਲ ਹਾਂ। ਜੇ, ਹੇ ਗੰਗਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਸੂਖ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਵੰਸ਼ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਤੂੰ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈਂ।” “ਮੈਂ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੜ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਮੈਂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਅਟੱਲ ਚਲਾਵਟ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਹੋਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਧਰਮ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੁੱਤਰ-ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ; ‘ਅੱਖ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਹਨ—ਕਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਭਾਰਤਾ; ਜਦ ਅੱਖ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੰਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।’” “ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਤ੍ਰੈਵੀਦ, ਅਤੇ ਦਾਨ-ਸਹਿਤ ਯਜਨ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਸੋਲੇਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰਿਣ ਮੁਕਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਤ੍ਰੈਡ ਹੈ।” “ਪੁੱਤਰ, ਕਰਮ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਚਾਨਣ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਰਤਾ। ਤੂੰ ਸ਼ੂਰ, ਅਟੱਲ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਕੇਵਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਵਿਅਕੁਲ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਵੇਗੀ, ਹੇ ਸ਼ਾਂਤਨੁ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਨੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸੀ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਵ੍ਰਤ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਉਪਜ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਰਥੀ, ਜੋ ਕੁਰੁਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਰਥੀ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹੈਂ, ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ; ਜੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਨ ਕਿਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਹੈ।” ਰਥੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਕੁਰੁਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਨ ਦਾਸਾ ਦੀ ਧੀ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਆਖਿਆ ਸੀ: ‘ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਬਾਅਦ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ।’” “ਉਸ ਸਮੇਂ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਹ ਵਚਨ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ 'ਚ ਅਟੱਲ ਸੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਰਤ 'ਤੇ ਕੁੜੀ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਯਮੁਨਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਧਰਮ-ਅਨੁਕੂਲ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੀ ਗਏ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਚੈਸ਼੍ਰਵਾਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਦਾਸਾ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਨੇ ਸਮਝਿਆ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਧਰਮ-ਅਨੁਕੂਲ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਪਿਆ।