ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਮਾਤਾ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਾਲਿਆ-ਪੋਸਿਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਲੈ ਲੈ; ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਚਲ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ।" ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੋਂ ਵੇਦਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਸ਼ਸਤਰ-ਵਿਦਿਆ 'ਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਰ ਹੈ ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਬੜਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ਼ਨਸ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਅੰਗੀਰਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਇਸ ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਗਿਆਨ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਉਰਜਾ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਜਮਦਗਨੀ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹਰਾਉਂ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਰਾਭਾ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਜਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥਕਾਮ ਵਿਚ ਵੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਤਾ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਪੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਜਦ ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਰਗੀ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਪੌਰਵ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਦੇ ਵਾਸਤੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੂੰ ਪੌਰਵਾਂ ਦਾ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਭਾਰਤਵੰਸ਼ੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਸ ਮਾਲਕ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਵਿਅਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ। ਇਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਕ ਅਣਕਹਿ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਗੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੁਗੰਧ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਹ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਦਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇਕ ਕੁੜੀ ਦੇਵੀ-ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਦੇਖੀ। ਉਸ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ? ਇਥੇ ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ?" ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਦਸ਼ਾਂ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ; ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਤੇ ਜੀਵਿਕਾ ਵਾਸਤੇ ਨਦੀ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦੀ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।" ਉਹ ਕੁੜੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਮਿੱਠਾਸ, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਦੇਵੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਉਸ ਦਸ਼ਾ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਆਹਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਮੰਗਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੀ ਧੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਵਰ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਹੈ; ਪਰ, ਹੇ ਨਰਪਤੀ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੁਣ।" "ਜੇ ਤੂੰ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਸੱਚੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਖਾ।" "ਕਸਮ ਦੇ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਕੁੜੀ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਜੋਗਿਆ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ।" "ਤੇਰੀ ਮੰਗ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਦਸ਼ਾ, ਮੈਂ ਫੈਸਲਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਜੇ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਇਸ ਕੁੜੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਉਹੀ ਤੇਰੇ ਬਾਅਦ ਰਾਜਾ ਬਣੇ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਦਸ਼ਾ ਦੀ ਇਹ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸ਼ਾ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਸ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਦਿਲ ਨਾਲ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਾਰ, ਜਦ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ, ਗੰਭੀਰ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੇਰੀ ਰਾਖੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਉਂ ਵਿਛੋੜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" "ਹੇ ਪਿਤਾ, ਤੂੰ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ, ਨ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦਾ, ਤੇਰਾ ਰੰਗ ਵੀ ਉਡ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਹਰਣ ਵਾਂਗ ਪਤਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਾਂ।" ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਪਿਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹਾਂ; ਸੁਣ, ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ: ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਇਕੋ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਹੇ ਭਾਰਤਵੰਸ਼ੀ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ।" "ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਲਗਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਵਿਰਤਾ ਵਿਚ ਅਟੱਲ ਹੈਂ; ਪਰ, ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹਾਂ।" "ਜੇ, ਹੇ ਗੰਗਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਗੁਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਵੰਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਤੂੰ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈਂ।" "ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਚੇਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।" "ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਾਂ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਕੋ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; 'ਅੱਖ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕੋ ਹਨ—ਕਦੇ ਹੁੰਦੇ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਜਦ ਅੱਖ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਵੰਸ਼ ਖਤਮ।'" "ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਤ੍ਰੈਵਿਦ, ਤੇ ਦਾਨ ਵਾਲੇ ਯਜਨ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਭਾਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।" "ਮਾਨਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਹੱਤਾ 'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਪਿਤਰ-ਰਿਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਤ੍ਰਿਪੁਟੀ ਹੈ।" "ਪੁੱਤਰ, ਕਰਮ ਤੇ ਗਿਆਨ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਚਾਨਣ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਰਤ।" "ਤੇ ਤੂੰ ਵੀਰ ਹੈਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਸਿਰਫ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ।