ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਕਿ ਅੱਜ ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਨਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਵਹਿ ਰਹੀ। ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਜਾਣਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਦੀ ਵਿਚ ਇਕ ਸੁੰਦਰ, ਲੰਮੇ, ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਦਿਵਿਆ ਅਸਤਰ ਸੀ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਦੀ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨੇ ਜਦ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਾਰਜ ਸੀ। ਪਰ ਸ਼ਾਂਤਨੂ, ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਨ, ਉਹ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਦੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵੇਲੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝ ਸਕੇ। ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਝਟਪਟ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਉਸਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਿਖਾ।" ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਸ ਲਾਜਵਾਬ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਬੜਾ ਹੀ ਉੱਤਮ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ। ਗੰਗਾ ਆਪ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਚਿੱਟੇ ਵਿਹੜੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ਾਂਤਨੂ, ਜਦੋਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕੇ। ਗੰਗਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਨਰਸ਼ੇਰ, ਜੋ ਅੱਠਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਏਹੀ ਹੈ—ਸਭ ਅਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ।" "ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਮੈਂ ਪਾਲਿਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਲੈ ਲੈ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਚ ਲੈ ਜਾ।" "ਇਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਪਾਸੋਂ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸਿੱਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਰ, ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।" "ਇਹ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਉਸ਼ਨਸ ਕੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਅੰਗੀਰਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਹਥਿਆਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ।" "ਤੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਬਾਹੁਬਲੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਪੂਰਾ ਵਿਸਥਾਰਤ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਜੈਮਦਗਨੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ।" "ਰਾਭਾ ਨੂੰ ਜੋ ਵੀ ਹਥਿਆਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਰ, ਰਾਜਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਵੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਗੰਗਾ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਪੁਰੂ ਵੰਸ਼ੀ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਗਰ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨਚਾਹੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਪੌਰਵਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੌਰਵਾਂ ਵਿਚ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਇਆ। ਹੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨਾਲ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸੰਯਮਿਤ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਣਵਰਨਣਯੋਗ, ਉੱਤਮ ਸੁਗੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਦਾ ਸਰੋਤ ਖੋਜਣ ਲਈ, ਉਹ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਾਸਾਂ ਦੀ ਇਕ ਕੁੜੀ ਦੇਵੀ-ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਵੇਖੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ, ਉਸ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਕੀ ਮਨੋਰਥ ਹੈ, ਹੇ ਸੰਕੋਚੀ?" ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਦਾਸਾ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ; ਧਰਮ ਅਤੇ ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦੀ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਦਾਸਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ"—ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਮਿੱਠਾਸ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦੇਵੀ-ਸਮਾਨ ਸੀ। ਦਾਸਾ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਦਾਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੇਰੀ ਧੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਨਮਦੇ ਹੀ ਵਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ, ਹੇ ਨਰਪਤੀ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੁਣ।" "ਜੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਇਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕਨੂਨੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਮੰਗਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ ਚੁੱਕ।" "ਕਸਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕੁੜੀ ਦਿਆਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ।" "ਤੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਦਾਸਾ, ਮੈਂ ਫੈਸਲਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਜੇ ਦੇਣੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਇਸ ਕੁੜੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਵੇ, ਉਹੀ ਤੇਰੇ ਬਾਅਦ ਰਾਜ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ।" ਸ਼ਾਂਤਨੂ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਦਾਸਾ ਦੀ ਇਹ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਾਸਾ ਕੁੜੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਫੱਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਆਕੁਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਾਰ, ਜਦ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੁਖੀ ਤੇ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ: "ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਤੇਰੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਹਨ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਤੇ ਬੇਚੈਨ ਹੈਂ?" "ਹੇ ਪਿਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਆਖਦੇ; ਤੁਸੀਂ ਘੋੜੇ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਰੰਗ ਫਿੱਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕ ਗਏ ਹੋ।" "ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਸਕਾਂ।" ਸ਼ਾਂਤਨੂ, ਪਿਤਾ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇ; ਪਰ, ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹੀ।