ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂ, ਸੂਰ, ਹਿਰਨ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਕਤਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜ ਧਰਮ ਦੇ ਉੱਚਤਮ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੰਯਮ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ, ਲੋਭ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਆਇਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਕੋਰਾ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ, ਮੂੰਹ ਤਾਂਬੇ ਵਰਗਾ, ਚਾਲ ਸ਼ੇਰ ਜਾਂ ਸਾਂਡ ਵਾਂਗ, ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਦੁਤੀ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਤੇ ਆਤਮਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ, ਤੇ ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਯਜਨਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੋ ਦੁਖੀ, ਗਰੀਬ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਿਤਾ-ਸਮਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਚਾਈ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਮਨ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਪਸ਼ੂ ਯਜਨ ਲਈ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਸੰਤਾਨ-ਉਤਪੱਤੀ ਲਈ ਹੀ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ। ਸੋਲ੍ਹ, ਅੱਠ, ਚਾਰ ਤੇ ਫਿਰ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਸੰਯਮ ਰੱਖਿਆ, ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀ ਸਰੂਪ, ਚਾਲ-ਚਲਨ, ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਉੱਤਮ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਦੇਵਵ੍ਰਤ (ਵਾਸੁ) ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ। ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਰਾਜ-ਕਲਾ, ਬਲ, ਆਤਮ-ਸੱਤਾ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਵੱਧ ਕੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ। ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਨਦੀ ਅੱਜ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵਹਿ ਰਹੀ? ਕਾਰਣ ਖੋਜਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਲੰਮੇ, ਆਕਰਸ਼ਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਇੰਦ੍ਰਾ ਦੇਵ ਵਾਂਗ, ਦਿਵਿਆ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਖੜਾ ਸੀ। ਨਦੀ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਰਥਾ ਤੋਂ ਉਪਰਲਾ ਕੰਮ ਸੀ। ਪਰ ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭੁਲਾਇਆ, ਤੇ ਝਟਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਥੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਅਸਚਰਜ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ—"ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਓ।" ਗੰਗਾ ਨੇ, ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ। ਉਹ ਖੁਦ ਗਹਣਿਆਂ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਿਸ਼ੁਧ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਗੰਗਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਅੱਠਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ—ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।" "ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਪਾਲਿਆ ਹੈ; ਲੈ ਲੋ, ਤੇ ਘਰ ਲੈ ਚਲੋ।" "ਇਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੋਂ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਪਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਪਾ ਚੁੱਕਾ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਧਨੁਰਧਰ, ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰਾ ਦੇਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।" "ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ; ਉਸ਼ਨਾਸ ਦੇ ਹਥਿਆਰ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਜੋ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।" "ਅੰਗੀਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਆਦਰ ਕਰਦੇ, ਉਸ ਦੀ ਹਥਿਆਰ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਦਿਆ, ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।" "ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ, ਪੂਰੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਜਮਦਗਨੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਉਸਦੇ ਸਮਾਨ ਊਰਜਾ ਹੈ।" "ਰਾਭਾ ਜੋ ਹਥਿਆਰ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਰ, ਰਾਜ-ਕਲਾ ਤੇ ਧਨ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ; ਪੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਇੰਦ੍ਰਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਇੱਛਤ ਵਾਧੀ ਲੈ ਲਈ ਹੈ; ਪੌਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੌਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ। ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਲਨ-ਚਲਨ ਨਾਲ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ; ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਆਨੰਦ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ; ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸਨੇ ਅਣਵਿਆਦ, ਉੱਤਮ ਸੁਗੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਦਾ ਸਰੋਤ ਲੱਭਣ ਲਈ, ਹਰ ਥਾਂ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਉਸਨੇ ਦਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ, ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਵੇਖੀ। ਉਸ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਤੇ ਤੇਰਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀ ਹੈ, ਡਰਪੋਕ?" ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਦਾਸ਼ਾ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ; ਧਰਮ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦੀ ਹਾਂ।" "ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਦਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ"—ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਮਿੱਠਾਸ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾਸ਼ਾ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚਾਹਿਆ; ਉਹ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ; ਦਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੀ ਧੀ, ਦੇਵਤਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਵਰ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਹੈ; ਪਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੁਣੋ।" "ਜੇ ਤੂੰ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਇਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾ।