ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੀ ਮਹਾਨ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਲੋਕ ਸਦਾ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਸ ਲਈ ਧਰਮ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ—ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਧਨ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ। ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਐਸਾ ਸੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ; ਧਰਮ ਵਿਚ ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਰਮ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ, ਜੋ ਦੁੱਖ, ਡਰ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਗਦੇ ਤੇ ਸੁੱਤੇ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਉਰਜਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਯਜ, ਦਾਨ ਤੇ ਧਰਮਕ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪੂਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ। ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੁਰਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਦਿਲ ਸੀ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ, ਸੱਚੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਸਿਧਾ-ਸਾਧਾ, ਦਾਨ, ਧਰਮ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਸੁਹਾਵਣਾ, ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਹਵਾ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼, ਕਾਲ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ ਧੀਰਜੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗਾਂ, ਸੂਰ, ਹਿਰਣ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮਾਰਕਟਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਉੱਚ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਰਾਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਇਕਸਾਰ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਕੋਰੇ ਵਰਗੀਆਂ, ਮੂੰਹ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗਾ, ਚਾਲ ਸ਼ੇਰ ਜਾਂ ਬਲਦ ਵਰਗੀ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਅਣਮੁੱਲ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਭ ਉੱਚੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਨਾਲ, ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਆਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਨਵਾਨ, ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਜੀਵ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੋ ਦੁਖੀ, ਨਿਰਧਨ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪਿਤਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕੁਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਮਨ ਦਾਨ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਪਸ਼ੂ ਸਿਰਫ ਯਜਨਾ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਸੰਗਤਿ ਸਿਰਫ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਹੁੰਦੀ; ਸੋਲਾਂ, ਅੱਠ, ਚਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਵਣਵਾਸੀ ਵਰਗਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭੋਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ, ਚਾਲ-ਚਲਣ, ਚਰਿੱਤਰ ਤੇ ਗਿਆਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਐਸਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਸੀ, ਵਾਸੂ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ, ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਰਾਜ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸਭ ਕਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਬਲ, ਆਤਮਾ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ, ਰਥੀ ਯੋਧਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਤੀਰ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ, ਤੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਨਦੀ ਅੱਜ ਪੁਰਾਣੇ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵਗਦੀ? ਤਦ ਉਸ ਮਹਾਨ-ਚਿੱਤ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਾਰਨ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਲੰਮੇ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਦਿਵਯ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਸਾਰੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ, ਨੁਕੀਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਸ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਗੰਗਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਉਪਰਲਾ ਕੰਮ ਸੀ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਜਿਹੜਾ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝ ਸਕਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਗਿਆ ਤੇ ਫੌਰਨ ਉਥੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਜਾਗੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਿਖਾ।" ਗੰਗਾ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਵਿਖਾਇਆ। ਗੰਗਾ ਆਪ ਵੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਜੋ ਅੱਠਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਤੂੰ ਕਦੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਇਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।" ਗੰਗਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਲੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਾਲਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਤੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾ।" "ਇਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੋਂ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਵੈਦ ਪੜ੍ਹ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਮਹਾਨ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਦਾ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ; ਉਸ਼ਨਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਜੋ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਪੂਰੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਗੀਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੋ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਪੂਰੀ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰਕ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ; ਜਮਦਗਨੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਹਾਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਉਰਜਾ ਨੂੰ ਇਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਰਾਭਾ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਧਨੁਧਾਰੀ ਰਾਜ ਕਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਗੰਗਾ ਉਥੇ ਹੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ; ਪੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਰਗੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਇੱਛਤ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਪੌਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੌਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੁਵਰਾਜ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।