ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਨਾਰੀ ਖੜੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਨਰਮ ਤੇ ਮੋਹਕ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਲੋਟਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਤਾਜ਼ਾ ਨ੍ਹਾਈ ਹੋਈ, ਕਪੜੇ ਧੋਏ ਹੋਏ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੋਭਾ ਬਣੀ ਖੜੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਦੀ, ਕਦੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਰਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਜਵਾਨੀ, ਆਕਰਸ਼ਣ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਸੁਚੱਜੇ ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਦਾਵਾਂ, ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ, ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੀ ਮੋਹਕਤਾ, ਕਮਰ ਦੀ ਪਤਲਾਈ, ਛਾਤੀ ਦੀ ਭਰਪੂਰੀ, ਹਰ ਚਲਣ ਵਿਚ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਜਾਦੂ ਸੀ। ਲੰਮੇ, ਘਣੇ ਵਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਪੈਰ, ਨਜ਼ਾਕਤ ਭਰੇ ਇਸ਼ਾਰੇ, ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਰਸ ਭਰੀ ਬੋਲੀ—ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਆਗੇ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਗੱਲਬਾਤ, ਚਾਲ-ਚਲਣ, ਸੋਹਣਪ—ਸਰਸਵਤੀ, ਪਾਰਵਤੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਸੀ। ਉਹ ਆਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੀਆਂ ਲੋਮਾਂ ਖੜੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਤੇ ਚਮਕ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ, ਉਹ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੇ ਵੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤੁਰਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਰੌਣਕ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰੀਤ ਜਾਗ ਪਈ। ਉਹ ਵੀ ਖੇਡਾਂ-ਖੇਡਾਂ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹਾਂ ਚੰਚਲ ਤੇ ਮੋਹਕ ਸਨ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਅਪਸਰਾ ਜਾਂ ਕਿੰਨਰੀ ਵਰਗੀ ਲਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਰਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਹੋ, ਜਾਂ ਦਾਨਵੀ, ਜਾਂ ਗੰਧਰਵੀ, ਜਾਂ ਅਪਸਰਾ?" "ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਯਕਸ਼ੀ ਹੋ, ਨਾਗਕੰਨਿਆ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਸੋਹਣੀ ਨਾਰੀ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ, ਮੇਰੀ ਰਾਣੀ ਬਣੋ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾ।" "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਸਭ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੋ।" ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਨਾਰੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ। ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਵਾਸੂਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਵਾਅਦਾ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਤੀਪ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੋਚਿਆ, "ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਵਾਸੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਨ ਭਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਆਖੀ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰਾਣੀ ਬਣਾਂਗੀ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਂਗੀ। ਪਰ ਤੂੰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਨਾ, ਨਾ ਹੀ ਰੋਕੇ। ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਕਰਾਂ, ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਤਿੱਖਾ ਬੋਲੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਬੋਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗੀ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ, ਜੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ। ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਤ ਮੰਨ ਲਈ, "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਲਿਆ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਰਗੀ ਸੋਭਾ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਈ। ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ਰਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ, ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ, ਸੁਭਾਅ, ਸੋਹਣਪ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਸੀ। ਉਹ ਨਾਰੀ, ਗੰਗਾ, ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਸੋਭਾਵਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ, ਕਲਾ ਤੇ ਮੋਹਕ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਉਸ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਮਸਤ ਸੀ ਕਿ ਸਮਾਂ, ਰੁੱਤਾਂ, ਮਹੀਨੇ—ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਿਆ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਸੁਖ ਭੋਗੇ। ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਇਕ ਦਿਵਿਆ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਅਮਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸਨ। ਪਰ, ਹੇ ਭਾਰਤਾ, ਹਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀ, ਉਸਦੇ ਗਲੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੰਦੀ। "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ," ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੀ ਧਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਦਿੰਦੀ। ਪਰ ਇਹ ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਡਰ ਕਰਕੇ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਆਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਸ ਕੰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੋਚਣਾ ਪਵੇਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਰੱਖੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਬਿਨਾ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪਾਪ ਕੀਤਾ। ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ, ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਅੱਠਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਈ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਬਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਜਦ ਅੱਠਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਈ, ਰਾਜਾ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਲੋਚ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰ! ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਾਰਦੀ ਹੈਂ? ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਦੋਸ਼ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈਂ।" "ਮੈਂ ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ, ਹੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਮੇਰਾ ਤੇਰਾ ਨਾਤਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਕੱਪੜਾ ਹੁਣ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੀ ਇਹ ਅਦੁੱਤੀ ਕਹਾਣੀ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਰਤ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਧੀਰਜ, ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਕਿਸਮਤ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਮਾਫਿਕ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਗਈ।