ਪ੍ਰਤੀਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਿਆ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੁਖਦਾਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਤੀਪ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਤੇਜਸਵੀ ਜਣਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਜਣਨ ਚੋਟੀ ਦੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਨਣ। ਦਸਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਤੀਪ ਦੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜਣਮ ਵਰਗਾ ਸੀ; ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਚਿਕਿਤਸਕ ਆਇਆ। ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਜਨਮਿਆ, ਪ੍ਰਤੀਪ ਨੇ ਜਰੂਰੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ। ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿਦੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਵਾਏ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ ਨਾਮ-ਕਰਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਲ ਸੀ, ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਤੀਰ-ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਵਿਨਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨੇ ਨੇਕ ਕਰਮ ਕੀਤੇ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਤੀਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। "ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹੇ ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਈ ਸੀ; ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਲੜਕੀ ਤੈਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਮਿਲੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ—" "ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਤ ਦੇਵੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ, ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਪੁੱਛੀਂ—'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ?'" "ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਕਰੇ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਪੁੱਛੀਂ; ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੀਂ।" ਐਸਾ ਆਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਤੀਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬਠਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਮੋਢੇ ਚੌੜੇ, ਬਾਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਤੇ ਹਰ ਗੁਣ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਚੰਗੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ, ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਧਰਮ ਪੂਰੇ ਨਿਭਾਏ; ਬਹੁਤ ਯਜਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ, ਵਧੇਰੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ। ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ, ਗਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਮਰ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਮਰਦਾਨਗੀ, ਤਾਕਤ, ਧਨ, ਮਹਿਮਾ, ਸ਼ੌਰ, ਤੇ ਦੌਲਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ। ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਦੁਖ, ਡਰ, ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸੁਖਦਾਈ ਨੀਂਦ ਤੇ ਜਾਗਣ ਵਾਲੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪਾਈ। ਵਿਦੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਰੇ ਵਰਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਮੰਨਦੇ; ਕਸ਼ਤਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਵੈਸ਼ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ। ਸ਼ੂਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ; ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂ, ਸੂਰ, ਹਿਰਨ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਕ੍ਰਮ ਸੀ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਹੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਚਾਹੇ ਦੁਖੀ, ਅਸਹਾਇ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ-ਰੂਪ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ, ਧਰਮਵਾਨ ਆਤਮਾ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੁਖਦਾਤਾ। ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ, ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵਰਗਾ; ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਯਮ ਵਰਗਾ, ਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ। ਰਾਜਾ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸੱਚਾ, ਸ਼ੂਰ, ਲੋਕ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸੀ; ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਝਰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ; ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਿਰਨ ਤੇ ਭੈਂਸ ਮਾਰੇ। ਇੱਕਲਾ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਘੁੰਮਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਸਿਧਾਂ ਤੇ ਦੇਵੀ-ਗੰਧਰਵ ਆਉਂਦੇ; ਉਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਸਧਾਰਣ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਰੂਪ; ਹਰ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਸੁੰਦਰ ਦੰਦ, ਦੇਵੀ-ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ। ਫ਼ਿਕੀ, ਨਰਮ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੀ, ਉਸਦੀ ਰੰਗਤ ਕਮਲ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਰਗੀ; ਸਰੀਰ ਤਾਜ਼ਾ ਨ੍ਹਾਇਆ, ਕਪੜੇ ਧੋਏ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਖੁੱਲੇ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਦੀ; ਰੂਪ, ਨੌਜਵਾਨੀ, ਆਕਰਸ਼ਣ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੁਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਜੋੜ ਨਹੀਂ। ਉਸਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਮੁਸਕਾਨ, ਚਲਾਕ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਚਲਚਲ, ਕਮਰ ਦੀ ਪਤਲ, ਨਿੱਘੀ ਛਾਤੀ, ਤੇ ਨਜ਼ਰ—ਉਸਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ, ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਲਾਵਣਤਾ, ਸੁਖਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਹਾਸਾ; ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਬੋਲ, ਰੂਪ, ਲਾਵਣਤਾ, ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਸਰਸਵਤੀ, ਪਾਰਵਤੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ; ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ; ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਚਮਕ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ, ਰਾਜਾ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਵੀ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਉਥੇ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਗਰਮੀ ਆਈ; ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ। ਗੰਗਾ, ਇਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਲਾਕ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀ, ਅੱਖਾਂ ਚਲਚਲ ਕਰਦੀਆਂ; ਜਿਵੇਂ ਦੇਵੀ-ਅਪਸਰਾ ਜਾਂ ਕਿਨਨਰੀ, ਉਹ ਮੋਹਣੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਆਈ; ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਭ ਰਾਜ-ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਇਆ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕੀ ਤੂੰ ਕੋਈ ਦੇਵੀ, ਦਾਨਵੀ, ਗੰਧਰਵੀ ਜਾਂ ਅਪਸਰਾ ਹੈਂ?