ਪ੍ਰਤੀਪ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ-ਢਾਲ ਬੜੀ ਨਮ੍ਰ ਸੀ, ਪ੍ਰਤੀਪ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੱਜੇ ਥੱਥ ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਬੜੀ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਕਰਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਉਹ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਵੱਖਰਾ ਵਤੀਰਾ ਵਾਪਰਾਂ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ।” ਉਸਨੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ-ਅੰਗ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਮੇਰਾ ਸੱਜਾ ਥੱਥ ਸਿਰਫ਼ ਪੁੱਤ-ਵਧੂਆਂ ਜਾਂ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਖੱਬਾ ਥੱਥ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚੁਣਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਛਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਂਗਾ।” ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਵਧੂ ਬਣ ਜਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤ ਦੀ ਖਾਤਰ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਵਧੂ ਦਾ ਪੱਖ ਲਿਆ ਹੈ।” ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਸੋ ਹੋਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿਓ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਧਾਵਾਂਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮੈਂ ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਕਰਾਂ ਤਾਂ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਗੁਣ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵਰਤਾਵਾਂਗੀ।” ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਆਖਿਆ, “ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਸੰਦਿਹ ਨਹੀਂ ਕਰੇ। ਇਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤ ਲਈ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਕਰਾਂਗੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤੀਪ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਉਹ ਦਿਸਣ ਤੋਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤੀਪ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੁੱਤ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਰਾਣੀ ਦੀ ਕੋਖ ਵਿਚ ਇਕ ਉਜਲਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਜਣਨ ਵਾਲਾ ਅੰਕੁਰ ਉੱਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਦਸਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਉਹ ਪੁੱਤ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤਜਰੂਬੇਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਤੀਪ ਦੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਇਕ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪੁੱਤ ਵੱਡੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਧੀਆ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤੀਪ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ-ਕਰਨ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਿਆ, ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਵੇਦ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਰਵ-ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਲੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤੀਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, “ਪੁੱਤਰ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਈ ਸੀ। ਜੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਅਪਸਰਾ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਪੁੱਛੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਹ ਕਰੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਸਵਾਲ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈਂ, ਐਸਾ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੀਂ।” ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਪ੍ਰਤੀਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਜੰਗਲ ਵਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ, ਸਦਾ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਚੌੜੇ ਮੋਢਿਆਂ, ਤਾਕਤਵਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਤੇ ਕਲਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਚੰਗੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਗੁਣ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਾਠ-ਪ੍ਰਥਾ ਚਲਾਉਂਦਾ, ਸਾਰੇ ਰਾਜ-ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਬਹੁਤ ਯਗ੍ਯ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ। ਉਸਨੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਰਤਨ, ਗਾਂਵਾਂ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਮਰ, ਸੋਭਾ, ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ, ਬਲ, ਦੌਲਤ, ਮਹਿਮਾ, ਤੇ ਸ਼ੌਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ। ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਉਹ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਲੋਕ ਬਿਨਾ ਡਰ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ। ਸਾਰੇ ਵਰਣ ਵਿਧੀਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ, ਖ਼ਤਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ, ਵੈਸ਼ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹੀ ਕ੍ਰਮ ਸੀ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਦੁਖੀ ਜਾਂ ਅਸਹਾਇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿਚ ਵਸ ਕੇ ਸਭ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਤਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ, ਬਲ ਵਿੱਚ ਪਵਨ ਵਰਗਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਯਮਰਾਜ ਵਰਗਾ ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ, ਸੱਚਾ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਝਰਨਿਆਂ ਦਾ ਸੁਖ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ, ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਮ੍ਰਿਗ ਤੇ ਮਹਿਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਣ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਸੋਭਾ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੋਵੇ। ਉਸਦਾ ਹਰ ਅੰਗ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ, ਸੁੰਦਰ ਦੰਦ ਤੇ ਦੇਵੀ ਜਿਹੀਆਂ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।