ਮਹਾਨ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸੰਕਲਨ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਸਲ ਪರ್ವ ਦਾ ਉਲਲੇਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਮਹਾਪ੍ਰਸਥਾਨਿਕ ਪર્વ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਵਰਗਾਰੋਹਣਿਕ ਪર્વ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਗੇ, ਹਰੀਵੰਸ਼ ਪર્વ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਰਾਣਿਕ ਪੂਰਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਿ्णੁ ਪర్వ, ਬਾਲਕ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤੱਬ ਅਤੇ ਵਿ्णੁ ਵਲੋਂ ਕੰਸ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੂਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪર્વ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਸ਼ਚਰਜਮਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਆਸ ਜੀ ਵਲੋਂ ਸੌ ਪੁਰਾਣੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਤਪੁਤ੍ਰ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਵਲੋਂ ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਕਥਾ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਪੌෂਯ, ਪੌਲੋਮ, ਆਸਤਿਕ, ਆਦਿ, ਅਤੇ ਆਂਸ਼ਾਵਤਾਰਣ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਲੱਖ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦਾ ਸੜਨਾ, ਹਿਡਿੰਬਾ ਤੇ ਬਕਾਸੁਰ ਦਾ ਵਧ, ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਘਟਨਾ, ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲੀ ਦਾ ਸਵਯੰਵਰ। ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੈਵਾਹਿਕ ਪರ್ವ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵਿਦੁਰ ਦੀ ਆਗਮਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਵਨਵਾਸੀਤਾ, ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਦੀ ਹਰਨ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ, ਖਾਂਡਵ ਦਾਹ ਦੀ ਘਟਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੌਲੋਮ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਸਤਿਕ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ, ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਾਸ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਰਿਕਸ਼ਿਤ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਸੱਪ ਯਜ్ఞ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਾਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ਿ ਵਿਆਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਵਤਰਨ ਦੀ ਵੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼, ਨਾਗ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਹਾਤਪਸੀ ਕਣ੍ਵ ਰਿਸ਼ਿ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ। ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਵੱਸੂਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਗੀਰਥੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਰਗਾਰੋਹਣ ਵੀ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਤਿਆਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਡਠੀਤਾ ਵੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਭੀਸ਼ਮ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣਾ, ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵੀ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦਾ ਰਾਜ ਅਰੋਹਣ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਜਨਮ, ਜੋ ਅਣੀ-ਮੰਡਵਯਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੁਵੈਪਾਯਨ ਵਲੋਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਪਾਂਡੁ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਇਥੇ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਵਾਰਣਾਵਤ ਜਾਣਾ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਚਾਲ, ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰਪੁਤ੍ਰ ਵਲੋਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਖਿਲਾਫ ਭੇਜੀ ਗਈ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਵਿਦੁਰ ਵਲੋਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਲੇਛ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਿਆ ਸੁਝਾਅ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਸੁੰਗਰਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਨੀਸ਼ਾਦਾ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਲੱਖ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੁਰੋਚਨ ਦੀ ਜਲਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਹਿਡਿੰਬਾ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਫਿਰ ਭੀਮ ਵਲੋਂ ਹਿਡਿੰਬਾ ਦਾ ਵਧ ਅਤੇ ਘਟੋਤਕਚ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮਹਾਰਿਸ਼ਿ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਇਕਚਕਰਾ ਨਗਰ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਲੋਂ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਵਾਸ ਕਰਨਾ, ਬਕਾਸੁਰ ਦਾ ਵਧ ਅਤੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ) ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦੁਮਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਲੋਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ। ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਸਵਯੰਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਪਾਂਡਵ ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪਾਂਚਾਲ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਅੰਗਾਰਪਰਨ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ, ਅਰਜੁਨ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਔਰਵ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਧੀਆ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਪੂਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਂਚਾਲ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਭੇਦ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭੀਮ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਵਲੋਂ ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯ ਤੇ ਕਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਜਲਦੀ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਣਮਾਪੀ, ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਸਮਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪਾਂਡਵ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਗਵ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪਤੀ ਹੋਣ ਤੇ ਦ੍ਰੁਪਦ ਸੰਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦਾ ਅਲੌਕਿਕ ਵਿਆਹ ਵੀ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਵਲੋਂ ਖੱਤਾ ਨੂੰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਕੋਲ ਭੇਜਣ, ਵਿਦੁਰ ਦੀ ਆਗਮਨ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ। ਖਾਂਡਵਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਵਾਸ, ਅੱਧੇ ਰਾਜ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਵਰਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁੰਡ ਅਤੇ ਉਪਸੁੰਡ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ, ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਅਸਤਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਵਾਪਸ ਕਰਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਪਾਵਨ ਕਥਾਵਾਂ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ, ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।