ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਦੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੋਕ, ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਦਾ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਉਹ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਬੁਰੇ ਲੋਕ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਬੁਰੇ ਹੋਣ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੁਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸਿੱਖ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਹੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲੇ-ਪੋਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਨੁ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਖਰੀਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਕੁਆਰੀਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ; ਕੁਲ-ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਵਲੋਂ ਛੇ-ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਧਰਮ-ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਧਰਮ ਦੀ ਨਾਵ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਛੱਡੋ ਨਾ; ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੋ, ਰਾਜਨ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸਹਿਣ ਨਾ ਕਰੋ। ਇੱਕ ਪੋਖਰਾ ਸੌ ਕੂੰਆਂ ਤੋਂ ਚੰਗਾ, ਇੱਕ ਯਜਨ ਸੌ ਪੋਖਰਿਆਂ ਤੋਂ ਚੰਗਾ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੌ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗਾ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗਾ। ਜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਤੋਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪਾਠ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਵੀ ਸੱਚ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ, ਰਾਜਨ। ਸੱਚ ਵਾਂਗ ਕੋਈ ਕਰਤਵ ਨਹੀਂ, ਸੱਚ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਝੂਠ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਰਾਜਾ, ਸੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਤਵ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਅਦਾ ਸੱਚ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਨਾ ਟੋੜੋ, ਰਾਜਾ; ਸੱਚ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜੋ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਨੇਕਤਾ ਨਾਲ, ਲਾਭਕਾਰੀ ਕੰਮ ਕਰੋ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲਾਲਚ, ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ, ਮਿਤ੍ਰ ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਵੀ, ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਝੂਠ ਵੱਲ ਝੁਕਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਉਸ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਸਾਥ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਤਰ-ਪਣ 'ਤੇ ਸੰਦਹ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਨਿਰਣੈ ਕਰੋ—ਵੰਸ਼, ਬੋਲ, ਯਾਦ, ਸੁਭਾਵ, ਚਾਲ-ਚਲਣ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰ। ਜਦੋਂ ਹਿੰਮਤ, ਸੁਭਾਵ, ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਘੁੰਮਾਵ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰੂਪ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ, ਰਾਜਨ; ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ 'ਪਿਤਾ' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਥੋਥਾ ਬੋਲ ਨਾ ਕਰੋ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਗਧੀ ਦੀ ਦੁੱਧ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੋਰ ਦੁੱਧ ਪੀਵੇਗਾ; ਤੁਹਾਨੂੰ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ। ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਚਕਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ; ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਇਹ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਕਈ ਗਵਾਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਦੂਤ ਆਦਿ; ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਨਾ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ। ਗਵਾਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਈ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੋੜੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਦਿਖੀ, ਅਪਨੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ। ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਰਮਲ-ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਤਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਵਾਜ਼, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਪੰਡਿਤਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ, ਆਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਧੌਂਕਣੀ ਮਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਯੰਤ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, 'ਆਤਮਾ' ਨੂੰ 'ਪੁੱਤਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੌਰਵ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਜੋ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ; ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ; ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। ਬੀਜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਮ ਲੋਕ ਤੋਂ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਭ੍ਰੂਣ ਦੇ ਪਾਲਕ ਹੋ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸੁਭਾਵ ਹੈ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ। ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ, ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰੋ, ਰਾਜਾ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੁਭਾਗ ਹੈ, ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ; ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਾਲੋ। ਦੁਸ਼ਯੰਤ, ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ, ਪੌਰਵ ਵੰਸ਼ੀ, ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਾਲਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ 'ਭਾਰਤ' ਹੋਵੇ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਵੰਸ਼ 'ਭਾਰਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਬਾਅਦ ਆਏ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੂਰਨ ਸਨ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਪਤਿਵਰਤਾ ਕਹਿ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੌਰਵ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੋਂ ਉਠਿਆ, ਅਤੇ ਅਮਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ।