ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੀਆਂ ਉੱਤਮ ਖ਼ਸਲਤਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਵਾਰ ਵਾਰ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੇਰ-ਵਾਂਗੂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੇਰ-ਦੀਦਾਂ, ਸ਼ੇਰ-ਮੋਢਿਆਂ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਸੀ—ਉਸਦਾ ਸੀਨਾ, ਤਾਕਤ, ਚਾਲ, ਚੌੜੇ ਮੋਢੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਛਤਰੀ-ਵਾਂਗੂ ਸਿਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਵੇ ਲਾਲ ਸਨ, ਮੂੰਹ ਵੀ ਲਾਲ ਸੀ, ਡੰਕੇ ਵਰਗੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੀ, ਰਾਜਸੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸਨ, ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਚਮਕ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਝਲਕਦੀ ਸੀ। ਸਰੀਰ, ਸੋਹਣਪ, ਆਕਾਰ ਤੇ ਉਰਜਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦੇ, "ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਕਿਹਾ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਜਦ ਲੋਕ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੀਆਂ। ਪਰ ਜਦ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਈ ਕਿ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਮਲੇ ਲਈ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਬਿਨਾ ਲਜਾਏ ਕਿਵੇਂ ਗੱਲ ਕਰਾਂ?" ਲਜਜਾ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਥਰਥਰਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਈ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ ਤੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸੀਸ ਨਿਵਾਇਆ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੀ ਉਚਿਤ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ, ਜੋ ਵਚਨ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਖੜੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਖੰਭੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਰਾਜਨ, ਮਿਹਰ ਕਰੋ।" ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦੁਸ਼ਯੰਤ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਲਈ ਆਈਂ? ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਵੀ ਤੂੰ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ।" ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, "ਰਾਜਨ, ਮਿਹਰ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਗੱਲ ਕਰਾਂ। ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਪੇਟੋਂ ਮੇਰਾ ਜਣਿਆ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਓ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।" "ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਮਿਲੇ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਆਸ਼੍ਰਮ ਕਣਵਾ ਦੀ ਗੱਲ ਯਾਦ ਕਰੋ।" ਪਰ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਭੋਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਰੁੱਝ ਗਿਆ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਨੇ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਮਨ-ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਪਰ, ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਨ ਤੇ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਾਜਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਸਾਡੀ ਮਿਲਾਪ ਯਾਦ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ।" "ਮੈਂ ਵਿਅਰਥ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਯਾਦ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ।" "ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਧਰਮ, ਧਨ ਜਾਂ ਕਾਮ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਯਾਦ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂ, ਜਾਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਰ ਲੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਹੋਠ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਅਜਿਹੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦੇਵੇ। ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਲ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੁਖ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਪਤੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਉਚਿਤ ਬੋਲ ਬੋਲਦੀ ਹੈ: "ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਐਸਾ ਕਿਉਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਬਿਨਾ ਝਿਜਕ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਆਖਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।" "ਤੇਰਾ ਮਨ ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਦੋਵੇਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਵੈ-ਸাক্ষੀ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਦੂਜਾ ਵਾਂਗ ਵਤੀਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਉਹ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪ-ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅੱਗੇ ਤੂੰ ਪਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" "ਸਦਾ ਧਰਮ ਹੀ ਸਭ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭਲਾਈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ।" "ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਪਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।" "ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਹਿਰਦਾ, ਯਮ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਦੁਪਹਿਰ-ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਧਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।" "ਯਮ, ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਹ ਅੰਦਰਲਾ ਸਾਖੀ ਮਾੜੇ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਯਮ ਉਸ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਤਾਣਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਕੇ ਮਾੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।" "ਮੈਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਨਾ ਸਮਝ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਭਗਤਵਤੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਹਿਕਾਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹਾਂ, ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ।" "ਇਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਆਮ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਹੀ—ਤੂੰ ਸੁਣਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?" "ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਯੰਤ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਜਦ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸਦਾ ਅਸਲ ਪੁੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਲਈ, ਧੀਰਜ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ, ਰਾਜੇ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਰੱਖੀ।