ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰਿਆਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ, ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਚੱਲੀਏ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਲੈ ਚਲੀ। ਜਿਵੇਂ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਵੰਞੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਦੁੱਖ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਰੌਸ਼ਨ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਉਹ ਮਹਿਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਤੁਰ ਪਈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੁਰਦੀ, ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਪੌਰਵਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਦੀ, ਜਿਹੜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਸਨ। ਰਸਮਈ ਮਹਿਲ, ਵਿਹੰਗਮ ਮੰਦਰ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ—ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਜੋ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ, ਆਖਦਾ ਕਿ ਉਹ ਸੋਹਣੀਤਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਈ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਤੇ ਬੋਲੀ ਕੋਇਲ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਟੱਕਰ ਦੇਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਜੈਸਮਿਨ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਤੇ ਰੰਗ ਕਮਲ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀਆਂ, ਰੂਪ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਹੱਥ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ, ਵਾਲ ਸੁੰਦਰ, ਛਾਤੀ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਨੇੜੀ-ਨੇੜੀ। ਕਮਰ ਚੌੜੀ ਤੇ ਸੁਧੜ, ਪੱਟੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਵਾਂਗ, ਪੈਰ ਉੱਚੀ ਅੱਡੀ ਵਾਲੇ ਤੇ ਲਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸੋਹਣੀਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੋਂ ਉਤਰੀ ਹੋਵੇ, ਇਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ। ਲੋਕ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਕਰਦੇ—ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਦੰਦ, ਮੋਢੇ, ਬਾਂਹਾਂ—all ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੀਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵੀ ਸਭ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ, ਕਹਿੰਦੇ, "ਇਸ ਦਾ ਸੀਨਾ, ਤਾਕਤ, ਚਾਲ, ਮੋਢੇ, ਚੌੜਾ ਸੀਨਾ, ਛਤਰੀ ਵਰਗਾ ਸਿਰ—ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਹੈ।" ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਵੇ ਲਾਲ, ਮੂੰਹ ਲਾਲ, ਬੋਲੀ ਢੋਲ ਵਾਂਗ, ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਪਸ਼ਟ, ਰਾਜਸੀ ਚਮਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ। ਰੂਪ, ਸੋਹਣੀਤਾ, ਸਰੀਰ, ਤੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ। "ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਉਹ ਸਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਸੀ। ਲਜਜਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸਰੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਮਲੇ ਲਈ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾ ਸ਼ਰਮ ਮੰਗ ਕਰਾਂ?" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ, ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ, ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਈ, ਜੋ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਜਿਵੇਂ ਯੋਗਤਾ ਸੀ, ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ, ਜੋ ਵਚਨ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਲਜਜਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਥੰਮ੍ਹ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ," ਤੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਬੜੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਏ ਹੋ? ਸੋਹਣੀ ਮਹਿਲਾ, ਸਾਫ-ਸਾਫ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਾਂਗਾ।" ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਮੇਰੇ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਨ, ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਓ। ਜਿਵੇਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਾਅਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕੋ। ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਮਿਲੇ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਹੀ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਯਾਦ ਕਰੋ, ਮਹਾਬਲੀ, ਕਨਵਾ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਗੱਲ।" ਪਰ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਭੋਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ, ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਤਾਂ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁੜ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਹੱਸ ਕੇ, ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪਰ, ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਵੀ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਮਿਲਾਪ ਯਾਦ ਨਹੀਂ, ਸੁਭਾਗਵਤੀ। ਮੈਂ ਵਿਅਰਥ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ, ਭਾਗਵਤੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਿਲਾਪ ਯਾਦ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਜਾਂ ਕਾਮ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਯਾਦ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਰਹੋ ਜਾਂ ਜਾਵੋ, ਜਾਂ ਜੋ ਚਾਹੋ, ਕਰੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਹੋਠ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਣ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸਾੜ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੁਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਰਿਆਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲਿਆ, "ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਇੰਝ ਕਿਉਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾ ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਆਖ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਮ ਮਨੁੱਖ। ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੋਵੇਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਹਾਏ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੱਚ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ, ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਦੂਜਾ ਬਣ ਕੇ ਵਰਤਦਾ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੋਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਕੱਲੇ ਹੋ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜੋ ਪਾਪ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਗਲਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।