ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਸਲਾਮੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਜੋਤਿ ਬੜੀ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਸਾਡਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਸੀਂ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਪੌਰਵ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਲਏ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੰਵਲ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਮਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ। ਪਰ ਕੁਝ ਹੋਰ, ਜੋ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਿਰਗ ਦੀ ਖਾਲ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਲੋਕ ਵਿਅੰਗੀ ਅਤੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭੂਤ-ਪਰੇਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਦੇ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਲੋਕ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਛਾਲਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਲਾਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਹੀ ਬਚੀਆਂ, ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਸਾਂ ਉਘੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ, ਵਾਲ ਜਟਾਓਂ ਅਤੇ ਪੀਲੇ, ਲੰਬੇ ਦੰਦ, ਸੁੱਕੇ ਚਿਹਰੇ, ਟੁੱਟੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਸਨ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਹੱਸ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਮਾਣਯੋਗ ਨੇ ਜੋ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ—ਉਹ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਨਾ ਹੋਵੋ।" ਫਿਰ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, "ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਇਸ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾਈਏ? ਜੋ ਤਪੱਸਵੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ, ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਾਂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਦੁੱਖ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗਮ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚਲ ਪਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੌਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦੀ ਗਈ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਲ, ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਸਾਦ, ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਭਾ-ਭਵਨ ਵੇਖੇ। ਉਹ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਸੋਭਾ ਤਾਂ ਕੰਵਲ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਚਾਲ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਕੋਇਲ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀ।" ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਸੋਭਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਰਗੀ, ਮੁਸਕਾਨ ਚੰਬੇ ਦੀ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਰੰਗ ਕੰਵਲ ਦੇ ਗੁੱਝੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੰਵਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀਆਂ, ਰੂਪ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਹੱਥ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ, ਵਾਲ ਸੁੰਦਰ, ਛਾਤੀ ਭਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕ-ਨਜ਼ਦੀਕ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਮਰ ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਸੁਡੌਲ, ਰਾਣੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰ ਉੱਚੇ ਤੇ ਲਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੱਕੇ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਲੋਕ ਤੋਂ ਉਤਰੀ ਹੋਵੇ। ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸੋਚਿਆ। ਲੋਕ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਕਰਦੇ, "ਇਹ ਸਿੰਘ-ਅੱਖੀ, ਸਿੰਘ-ਦੰਦ, ਸਿੰਘ-ਕੰਧੇ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ।" ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵੀ ਵਡਿਆਈ ਹੋਈ—ਸਿੰਘ ਵਰਗੀ ਛਾਤੀ, ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਬਲ, ਸਿੰਘ ਵਰਗੀ ਚਾਲ, ਚੌੜੇ ਕੰਧੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਛਾਤੀ, ਛਤਰੀ-ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਸਿਰ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਲਾਲ, ਮੂੰਹ ਲਾਲ, ਆਵਾਜ਼ ਨਗਾੜੇ ਵਾਂਗ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਤੇਜ। ਰੂਪ, ਸੋਭਾ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਦੇ, "ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਕਰਦੇ। ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਸਾਰੇ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਸੋਚਿਆ। ਲਜਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਲੇਜ ਹੋ ਕੇ ਕਰਾਂ?" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਵਾਲੀ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਈ, ਜੋ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ ਤੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਸੀਸ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਕਰੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਪਿਤਾ-ਸਮਾਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਲਜਜਾ ਨਾਲ ਚਿਹਰਾ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਕ ਥੰਮ੍ਹ ਨੂੰ ਫੜਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।" ਤੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੀ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਵਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਦੁਸ਼ਯੰਤ, ਧਰਮ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ, ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈਂ? ਦੱਸ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇਰਾ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ।" ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗੀ। ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਵਿਜੇਤਾ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਨ, ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਓ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਾਅਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹੋ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ।" "ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਮਿਲੇ ਸੀ, ਤੂੰ ਇਹੀ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਯਾਦ ਕਰ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਕਣਵ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਲੀ ਗੱਲ।" ਪਰ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਭੋਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।