ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਦਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਸੀ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਾਰਡ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਰਾਜਾ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਰਜ਼ਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਸ਼ਕੁਨ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਲਈ ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਸਾਡੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਣੀ ਬਣੋਗੀ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।” ਵਰਧਮਾਨਪੁਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰ ਕੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਪੌਰਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ (ਭਾਰਤ) ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਰੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਯੁਵਰਾਜ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਖੁਦ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪੌਲੋਮੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਜਯੰਤ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਈ ਹੋਵੇ। ਲੋਕ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। “ਅੱਜ ਸਾਡਾ ਜਨਮ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਪੌਰਵ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ, ਜੋ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਸੀ, ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ। ਪਰ ਕੁਝ, ਜੋ ਭਟਕ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕਹਿੰਦੇ, “ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਿਰਗ-ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।” ਉਹ ਲੋਕ ਭੂਤ-ਪਰੇਤ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਹਰ ਵਿੱਚ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਬਿਨਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਲੋਕ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਏ, ਛਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿਰਗ-ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ, ਸਿਰਫ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਹੱਡੀ ਰਹਿ ਗਏ, ਮਾਸ ਨਹੀਂ, ਨਸਾਂ ਉਘੜੀਆਂ—ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ, ਵਾਲ ਪੀਲੇ ਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ, ਲੰਬੇ ਦੰਦ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਚਿਹਰੇ, ਟੁੱਟੇ ਸਿਰ, ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਹੱਥ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਹਰੀ ਲੋਕ ਹੱਸ ਪਏ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਵਡਿਆਈਯੋਗ ਨੇ ਜੋ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਅਸੀਂ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ: ‘ਸ਼ਹਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ’—ਇਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਸ਼ਹਰ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ? ਇੱਕ ਤਪਸਵੀ ਲਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਸ਼ਹਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?” ਇਸ ਲਈ, “ਆਓ, ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ, ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ; ਉਹ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਪਈ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੌਰਵ-ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੀ, ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਦੇ ਹੋਏ, ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਲ, ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਮੰਡਪ, ਮੰਦਰ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਵੇਖੇ; ਉਹ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਅਸ਼ਚਰਜ ਵਿੱਚ, ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਕਦੀ ਰਹੀ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਹਿੰਦੇ, “ਇਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਮਲ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਚਾਲ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਆਵਾਜ਼ ਕੋਇਲ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀ ਹੈ।” ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਚੰਦ ਵਾਂਗ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਟੱਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਮਸਕਾਨ ਚੈਸਰ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ, ਰੰਗ ਕਮਲ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਵਾਂਗ ਵਿਅਪਕ, ਚਮਕ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ, ਹੱਥ ਘੁਟਣਾਂ ਤੱਕ, ਵਾਲ ਸੁੰਦਰ, ਛਾਤੀ ਭਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਮਿਲਦੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਮਰਾਂ ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਸੁਡੋਲ, ਥੱਥਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀ ਦੀ ਟੰਗ ਵਾਂਗ, ਪੈਰ ਉੱਚੇ ਤੇ ਲਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੱਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ-ਲੋਕ ਤੋਂ ਉਤਰੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਸੀ; ਦushyanta ਦੇ ਸ਼ਹਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਸੋਚਿਆ। ਲੋਕ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਕਰਦੇ, ਕਹਿੰਦੇ, “ਇਹ ਸਿੰਘ-ਨੈਨੀ, ਸਿੰਘ-ਦੰਦ, ਸਿੰਘ-ਕੰਧ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ।” ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ, “ਸਿੰਘ-ਛਾਤੀ, ਸਿੰਘ-ਸ਼ਕਤੀ, ਸਿੰਘ-ਚਾਲ, ਚੌੜੇ ਕੰਧ, ਵੱਡਾ ਸੀਨਾ, ਛਤਰੀ ਵਾਂਗ ਸਿਰ, ਵੱਡਾ ਹੈ। ਲਾਲ ਹਥੇਲੀ ਤੇ ਪੈਰ, ਲਾਲ ਮੂੰਹ, ਧੁਨ ਡੰਬ ਵਾਂਗ, ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ, ਰਾਜ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ। ਰੂਪ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸਰੀਰ, ਤੇਜ—ਇਹ ਦushyanta ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਰੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀ ਹੋਣ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਮਹਿਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਡਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ‘ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ। ਲਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਸੋਚਦੀ, “ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਈ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਉੱਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ‘ਤੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹਿਆ ਸੀ।