ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੇ ਮਿਲਣ ਦੀ ਕਥਾ ਵਰਨਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰਾ ਆਪਣੀ ਵਜਰ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਆਪਣੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਸਾੜਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਤੋੜ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸਾੜਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਜਰਧਾਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਨੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਇਛਕ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਇਛਕ ਹੈ। ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਤਾਈ: "ਆਤਮਾ ਆਪਣਾ ਦੋਸਤ, ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਲਈ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਵਿਆਹ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਅੱਠ ਵਿਆਹ ਦੇ ਰੂਪ ਧਰਮਕ ਹਨ: ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੈਵ, ਆਰਸ਼, ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਆ, ਅਤੇ ਅਸੁਰ। ਗੰਧਰਵ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਅਤੇ ਪੈਸ਼ਾਚਾ ਅੱਠਵਾਂ ਰੂਪ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮਨੂ ਸਵਯੰਭੂਵਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਰਮਕਤਾ ਬਤਾਈ ਸੀ।" "ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਰੂਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ; ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਛੇ ਰੂਪ ਧਰਮਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ। ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰੂਪ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ; ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰ ਰੂਪ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਧਰਮਕ ਹਨ, ਦੋ ਅਧਰਮਕ ਹਨ। ਪੈਸ਼ਾਚਾ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਰੂਪ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ; ਇਹ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਰਮ ਦਾ ਪਥ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰੂਪ ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਧਰਮਕ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਇਛਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇਛਕ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਗੰਧਰਵ ਵਿਆਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਤ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀ: "ਜੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਥ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਹੇ ਪੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਮੇਰੀ ਇਕ ਸ਼ਰਤ ਸੁਣ। ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਖਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਆਖਣੀ ਹਾਂ: ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰਾ ਤੁਰੰਤ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਵੇ।" "ਉਹ ਹੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ; ਜੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਯੰਤ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੰਨ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਦੱਸ।" ਫਿਰ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਵਿਆਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਵਿਆਹ ਸੰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।" "ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ, ਵਿਆਹ ਸੰਸਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ; ਇੱਥੇ ਯਜਨਾ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਅਨਾਜ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹ ਸੰਸਕਾਰ ਠੀਕ ਹੋਵੇ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋਵੇਗੀ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਘੀ, ਯਜਨਾ ਦਾ ਅਨਾਜ, ਅਤੇ ਰੇਤ ਚੜ੍ਹਾ।" "ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਧਰਮ ਲਈ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ।" "ਠੀਕ ਹੈ," ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਿਨਾ ਹਿਜਕ ਦੇ ਕਿਹਾ; ਪਰ, "ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।" "ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਉਂ ਹੀ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।" ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜੋ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ।" ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ, ਦੁਇਜਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਰਾਜਸੀ ਸੰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਵਾਇਆ। ਮੁਬਾਰਕ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਚਾਰ ਭਾਗੀ ਫੌਜ ਭੇਜਾਂਗਾ।" "ਵਿਦਵਾਨ ਵੱਡੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਸੀ ਲੋਕ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਲਕੀਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਆਵਾਂਗੇ।" "ਗੁੰਨ-ਗੁੰਨ, ਕਿਰਾਤ, ਕੁਬੜੇ, ਬੋਨੇ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਰਥੀ ਅਤੇ ਭਟ ਵੀ ਹੋਣਗੇ।" "ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਢੋਲ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਜਥਾ ਜੰਗਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇਗਾ; ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ।" "ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਸਤਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭ੍ਰੂ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਦੇਣਦਾ ਹਾਂ।" ਇਉਂ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ; ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਆਖਿਆ, "ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ।" ਇਉਂ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯਾ ਚਲ ਪਿਆ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਭਾਗਵਾਨ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ—"ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਰਾਜੀ ਕਰੇ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਕੀ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ?" ਇਉਂ ਸੋਚਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਇਕ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਕਣਵਾ ਵੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਲਜਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਡਰ-ਡਰ ਕੇ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਈ; ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਭਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਪਰ ਲਜਾ ਕਰਕੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕੀ। ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ, ਲਜਜਿਤ, ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੀ ਸੀ; ਡਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈ ਸੀ।