ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਕੁਮਾਰੀ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਸੋਹਣੀ ਦੇਹ, ਨਿਰਮਲ ਰੂਪ ਤੇ ਉਮਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, "ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿਸਦੀ ਧੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਇਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦਾ ਤੇਰਾ ਕੀ ਮਕਸਦ ਹੈ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਈਂ, ਹੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੋਹਣੀਏ?" ਰਾਜਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, "ਤੇਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਵਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।" ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਨਾਗਿਨੀ ਵਾਂਗ ਪੱਟ ਵਾਲੀ ਸੋਹਣੀਏ, ਜੋ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਕੁੜੀ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਧੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉੱਚੀ ਜਾਂ ਨੀਵੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਲ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ ਜਾਣ, ਹੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਵੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈਂ, ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?" "ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁੜੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਬੂਲ ਕਰ। ਰਾਜ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਸੋਚ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਕੁੜੀ ਨੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਮਾਨਯੋਗ ਕਣਵਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਯੰਤ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤਪੱਸਵੀ, ਸਚੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ। ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਪੁੱਛੋ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾ ਕਰੋ।" "ਉਹ ਮਾਨਯੋਗ, ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਚਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਧਰਮ ਵੀ ਡੋਲ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੁੜੀ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਇਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ।" ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਘਟਨਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਪਰੀ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਅੱਗੇ ਵੱਖਰਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।" "ਉਹ ਮੂਰਖ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਚੋਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ, ਇਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ।" "ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਆਏ ਤੇ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ: ‘ਜਦ ਤੂੰ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਬੀਜ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਤੇਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?’" "‘ਇੱਕ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੀ? ਸੱਚ ਦੱਸ, ਹੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪ।’ ਉਸ ਵੇਲੇ, ਮਾਨਯੋਗ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ।" "ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ‘ਉਸ ਦੀ ਤਪ ਦੀ ਜਵਾਲਾ ਨਾਲ ਕਦੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੋਂ ਨਾਹ ਡਿੱਗ ਜਾਵਾਂ।’ ਇਹ ਡਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਪੁਰੰਦਰ ਨੇ ਮੇਨਕਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।" "‘ਦੇਵ ਕਨਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ, ਮੇਨਕਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈਂ; ਮੇਰੀ ਇਕ ਮਦਦ ਕਰ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਸੁਣ।’" "‘ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ।’" "‘ਮੇਨਕਾ, ਇਹ ਕੰਮ ਤੇਰਾ ਹੈ: ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਹੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਵੱਡੀ ਦ੍ਰਿੜ਼ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਬਰ ਤਪ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਹਨ।’" "‘ਜਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਨਾ ਹਟਾ ਦੇਣ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਭੰਗ ਕਰ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਉਪਕਾਰ ਕਰ।’" "‘ਸੁੰਦਰਤਾ, ਨੌਜਵਾਨੀ, ਮਿੱਠਾਸ, ਹਾਵਭਾਵ, ਮੁਸਕਾਨ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਤੇ ਤਪ ਤੋਂ ਹਟਾ।’" "‘ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਅਤੁੱਟ ਤਪ ਵਾਲੇ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।’" "‘ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਤਪ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਤੂੰ ਵੀ ਡਰਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਡਰਾਂ?’" "‘ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਾਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਖੁਦ ਰਾਜਵੰਸ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਿਆ।’" "‘ਜਿਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਦਰਿਆ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਉਸ਼ਿਕੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।’" "‘ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਔਖੇ ਥਾਂ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਤੰਗ ਨੇ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਸਰਾ ਦਿੱਤਾ।’" "‘ਜਦੋਂ ਅਕਾਲ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਰਿਸ਼ੀ ਮੁੜ ਅਕਸ਼ਮਾ ਆਏ, ਤੇ ਉਥੇ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ, ਉਸ ਮਾਲਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਰੇਤੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।’" "‘ਉਥੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਮਤੰਗ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਈ, ਤੇ ਤੂੰ, ਡਰ ਕਰਕੇ, ਸੋਮਾ ਪੀਣ ਚਲੀ ਗਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।’" "‘ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਬਣਾਏ, ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ; ਉਸਨੇ ਸ੍ਰਵਣ ਆਦਿਕ ਨਕਸ਼ਤਰ ਬਣਾਏ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ।’" "‘ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਯਜਨਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ?’" "‘ਉਸ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਨੇ ਹੋਰ ਯਜਨਾ ਦੇ ਅੰਗ ਬਣਾਏ, ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।’" "‘ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਐਸੇ ਕਰਤੱਬ ਹਨ; ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜ ਨਾ ਦੇਵੇ।’" "‘ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਲੱਤ ਨਾਲ ਹਿਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਚਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।’" "‘ਮੇਰੀ ਵਰਗੀ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਤਪਸਵੀ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?’" "‘ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੀਭ ਸਮਾਂ (ਕਾਲ) ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ?’" "‘ਯਮ, ਸੋਮ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਧਿਆ, ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਲਖਿਲਯ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ—ਤਾਂ ਮੈਂ, ਔਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਡਰਾਂ?’" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਮੇਨਕਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਰਾਜਾ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਅੱਗੇ ਸੁਣਾਈ।