ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦushyanta ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਇਕ ਯੋਗ ਅਤੇ ਆਦਰਨੀਅਤਿ ਮਹਿਮਾਨ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੀ ਤੇ ਨੈਤਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਅੱਖੀਂ ਅੱਖ ਪਾਈ—ਉਹ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਚੌੜਾ ਸੀਨਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸੋਹਣੇ ਸ਼ਰੀਰ, ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੀਆਂ ਮੋਢਿਆਂ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਭੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰ ਦਿਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ?" ਉਸ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਹਾਡਾ ਇਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਨੂੰ, ਜਿਸਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪੂਰੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਇਲੀਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ।" "ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਹੈ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੇ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਣਵਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਆਦਰਨੀਅ ਕਣਵਾ, ਫਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਠਹਿਰੋ, ਜਦ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਉਣਗੇ, ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵੋਗੇ।" ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਵਲੋਂ ਇਹ ਜਵਾਬ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਮमता ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਤਪ, ਸਯਮ, ਸੋਹਣੀ ਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਸੋਹਣੇ ਨੀਤੰ? ਤੂੰ ਕਿਸਦੀ ਧੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਇਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਤੇਰਾ ਕੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ? ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈਂ, ਜੋ ਇੰਨੀ ਸੋਹਣੀ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈਂ?" "ਤੇਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਝਲਕ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲਿਆ ਹੈ, ਸੁਭਾਗਵਤੀ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਸੋਹਣੀਏ।" "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ, ਕੰਚੁਕਾਵਤੀ, ਜੋ ਹਾਥੀ ਦੀ ਮਸਤ ਚਾਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ੀ ਹਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ, ਸੋਹਣੇ ਨੀਤੰ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੁੜੀ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਤੈਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹੈ।" "ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਸ਼ਤਰੀਯਾ ਕੁੜੀ ਵੱਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਧੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਘੱਟ ਨਾ ਵੱਧ।" "ਇਸ ਲਈ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀਏ। ਤੂੰ ਵੀ ਕਸ਼ਤਰੀਯਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈਂ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?" "ਹਾਂ, ਲਜਜਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਏ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁੜੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਏ; ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਰਾਜ ਸੁਖ ਭੋਗ, ਤੇ ਹੋਰ ਨਾ ਸੋਚ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਬੋਲਾਂ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਹੌਲੀ ਹੱਸ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਆਦਰਨੀਅ ਕਣਵਾ ਦੀ ਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਜੀ, ਜੋ ਤਪ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਰਾਜਨ; ਕਾਸ਼ਯਪ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋ ਹੀ ਮੰਗੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾ ਕਰੋ।" "ਉਹ ਆਦਰਨੀਅ, ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਆਦਰਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਧਰਮ ਡੋਲ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸੋਹਣੀਏ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਇਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦੂਰ ਕਰ।" "ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਘਟਨਾ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਕੋਲ ਵੱਖਰਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਹੋਰ ਹੈ।" "ਉਹ ਮੂਰਖ, ਪਾਪ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਚੋਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੁਣੋ, ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ।" "ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਆਏ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਉੱਤੇ ਵਲ ਬੀਜ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?' 'ਕਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਧੀ ਹੋਈ? ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਕਾਸ਼ਯਪ ਜੀ।' ਉਸ ਸਮੇਂ, ਆਦਰਨੀਅ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਸੁਣੋ, ਰਾਜਨ।" "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਤਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।" "ਉਸਦੀ ਤਪਸ਼ਾ ਦੀ ਜਵਾਲਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਹਟਾ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਇਸ ਡਰ ਨਾਲ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਮੈਨਕਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।" "'ਦੇਵਕਨਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ, ਮੈਨਕਾ, ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈਂ; ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਉਪਕਾਰ ਕਰ, ਧੰਨਵਾਦੀਏ, ਜੋ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣ।'" "'ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਤੀਬਰ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹਿਲਾ ਰਹੇ ਹਨ।'" "'ਮੈਨਕਾ, ਇਹ ਕੰਮ ਤੇਰਾ ਹੈ: ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਕੰਚੁਕਾਵਤੀ, ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਨ, ਉਹ ਤੀਬਰ ਤਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।'" "'ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਾ ਹਟਾ ਦੇਣ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰ।'" "'ਸੁੰਦਰਤਾ, ਨੌਜਵਾਨੀ, ਮਿੱਠਾਸ, ਹਾਵਭਾਵ, ਮੁਸਕਾਨ ਅਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਨੀਤਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁਭਾ ਅਤੇ ਤਪ ਤੋਂ ਹਟਾ।'" "'ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਅਤਿਅਧਿਕ ਤਪ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਗੁੱਸਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।'" "'ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਤਪ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਤੂੰ ਵੀ ਡਰਦੀ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਡਰਾਂ?'" "'ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੰਞਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਜੋ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਕਸ਼ਤਰੀਯਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਿਆ।'" "'ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।'" "'ਜਿੱਥੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਔਖੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਤੰਗ ਨੇ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਸਰਾ ਦਿੱਤਾ।'" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕਣਵਾ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ-ਮੈਨਕਾ ਦੀ ਕਥਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਤਿ ਸੀ।