ਜੋ ਲੋਕ ਪਦਾਰਥ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਾਰਣ ਤੇ ਫਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੁਣੀ। ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਵਧੀਆ ਚਾਰਵਾਕ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਨੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਵਡ਼ੇ ਵਡ਼ੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਜਪ-ਤਪ ਅਤੇ ਹਵਨ-ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਅਜੀਬ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਆਸਨ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਦੁਇਜਨ ਨੇ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਉਸ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ-ਵੇਖ ਕੇ ਰੱਜ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਸ਼ਯਪ ਜੀ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਤਪੋਵਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਖੂਬੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਜੀ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ। ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਆਸ਼ਰਮ ਸੁੰਦਰ, ਨਿਰਵਿਘਨ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਆਸ਼ਰਮ ਖਾਲੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਦਿੱਤਾ—"ਕੌਣ ਹੈ ਇੱਥੇ?" ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਜੋ ਕismet ਦੀ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀ। ਉਹ ਤਪੋਧਾਨੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੋਗ ਅਤੇ ਆਦਰਨੀਅਤਿ ਅਤਿਥੀ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਸੋਹਣੀ, ਨੌਜਵਾਨ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨੈਨਾ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ, ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ, ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਬਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਦ੍ਹੇ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ, ਬਾਂਹਾਂ ਲੰਬੀਆਂ, ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਭ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਉਸਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅਤਿਥਿ ਸਤਕਾਰ ਲਈ ਜਲ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਸਰੀਰਕ ਸੁਖ-ਸਾਲਾਮਤੀ ਪੁੱਛ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਖੈਰ-ਅਫ਼ੀਅਤ ਪੱਤੀ। ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਆਏ ਹੋ ਅਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?" ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਹੁਣ ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੋ?" ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਰ ਅੰਗ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਇਲੀਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਹੈ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਣ੍ਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਫਲ ਲੈਣ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗਏ ਹਨ; ਥੋੜਾ ਠਹਿਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦ ਹੀ ਵੇਖ ਲਵੋਗੇ।" ਰਾਜਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਕੁਆਰੀ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਮੋਹਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਤਪ ਅਤੇ ਸਯਮ ਨਾਲ, ਅਕਾਰ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਭ ਵਾਲੀ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੋ ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਇਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੋ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੋ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਜੋ ਇੰਨੇ ਗੁਣ ਤੇ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋ?" "ਤੁਾਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲ ਖਿੱਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਮੈਂਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ।" "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਨਾਗਿਨੀ ਵਰਗੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਰਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੋ।" "ਮੈਂ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਨਿਤੰਭ ਵਾਲੀ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹੈ।" "ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨਾਰੀ ਵਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਧੀ ਵਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਧੀਆ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸਮਝੋ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹੋ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?" "ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਆਰੀ ਵਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ; ਤੁਸੀਂ ਭਗਤਿ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਰਾਜ ਸੁਖ ਭੋਗੋ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾ ਸੋਚੋ।" ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਕੁਆਰੀ ਨੇ ਹੌਲੇ ਹੱਸ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਕਣ੍ਵ ਦੀ ਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਯੰਤ।" "ਮੈਂ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਕਸ਼ਯਪ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਹਨ। ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਮੰਗੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰੋ।" "ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ; ਜੇ ਧਰਮ ਡੋਲ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਇਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।" ਉਹ ਦੱਸਣ ਲੱਗੀ, "ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਘਟਨਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਕੋਲ ਵੱਖਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੋਰ ਹੀ ਹੈ।" "ਉਹ ਮੂਰਖ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਚੋਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ, ਇਹ ਸੱਚੀ ਘਟਨਾ।" "ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋ, ਜੋ ਬੀਜ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਤੁਹਾਡੀ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?'" "'ਤੁਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਕਸ਼ਯਪ।' ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਡ਼ੀਅਤਮ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ।" "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ।" "'ਉਸ ਦੀ ਤਪ ਦੀ ਜਵਾਲਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਟਾ ਨਾ ਦੇਵੇ,'—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਡਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨਕਾ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ।