ਕਰਨ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਦੋ ਦਿਨ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਲ੍ਯ ਨੇ ਅੱਧੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਗਦਾ-ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਵਿਰਤਾ ਦਿਖਾਈ। ਫਿਰ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸ਼੍ਵਥਾਮਾ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾਚਾਰਯ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਤੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਕਥਾ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਨੇ ਜਨਮੇਜਯ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ। ਇਸ ਵਿਚ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਵਿਰਤਾ ਬੜੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਪੌෂ੍ਯ, ਪੌਲੋਮ ਅਤੇ ਆਸਤਿਕ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿਅਕਤੀਅਨੁਸਾਰ ਅਨੇਕ ਅਰਥਾਂ ਤੇ ਭਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇਸ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ। ਕਵੀ ਲੋਕ ਇਸ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਚੇ ਸੇਵਕ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਚੰਗਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਇਸ ਮਹਾਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵੱਲ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਬੋਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਗ ਤੇ ਸੁਰ, ਸੰਸਾਰੀ ਤੇ ਵੇਦਿਕ ਵਿਦਿਆ ਵਾਂਗ, ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਸੁਖਮ ਅਰਥਾਂ, ਤਰਕ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਣ—ਉਸ ਲਈ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਸ਼ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹਨ: ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ, ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਅੰਸ਼। ਇਸ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿਚ ਪੌਸ਼੍ਯ, ਪੌਲੋਮ, ਆਸਤਿਕ, ਆਦਿ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਵਤਰਨ ਅੰਸ਼ ਹਨ; ਫਿਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਸ਼ਚਰਜ ਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਸੰਭਵ ਪਰਵ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ। ਇੱਥੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਹਿਡਿੰਬਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਕਾਸੁਰ ਦਾ ਵਧ ਤੇ ਫਿਰ ਚਿੱਤਰਰਥ ਕਥਾ। ਫਿਰ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਸਵਯੰਵਰ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੂਰੀਰਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੁਰ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਦੀ ਗੱਲ, ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਅਤੇ ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਦੀ ਹਰਨ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਹਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਖਾਂਡਵ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਭਾ ਪਰਵ, ਮੰਤ੍ਰ ਪਰਵ, ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਵਧ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਅਰਘ ਦੇ ਅਰਪਣ ਦੀ ਗੱਲ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਜੂਏ ਦੇ ਖੇਡ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਘਟਨਾ-ਚਕ੍ਰ, ਫਿਰ ਅਰਣਯਕ ਪਰਵ ਅਤੇ ਕਿਰਮੀਰ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਵਿਦਾਈ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ; ਇਸ਼੍ਵਰ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਵਿਚਕਾਰ ਕੈਰਾਤ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਜਾਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਨਲ ਦੀ ਭਾਵੁਕ ਤੇ ਧਰਮਕ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਕੁੁਰੂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ, ਜਟਾਸੁਰ ਦੇ ਵਧ ਅਤੇ ਯਕ੍ਸ਼ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਵਾਤਕਵਚਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ, ਫਿਰ ਸੱਪ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਤੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਘੋਸ਼ਾ-ਯਾਤਰਾ, ਉਪਵਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਜ਼ਾ, ਸਭਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮ੍ਰਿਗ-ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਘਟਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵ੍ਰਿਹਿਦ੍ਰੌਣਿਕਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਹਰਨ ਅਤੇ ਜਯਦ੍ਰਥ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਦੀ ਕਥਾ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਅਸ਼ਚਰਜਮਈ ਕਥਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਕੰਡਲੀਆਂ ਦੀ ਲੈਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਰਣੇਯ ਪਰਵ, ਫਿਰ ਵੀਰਾਟ ਪਰਵ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੀਚਕ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਕਥਾ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ, ਅਤੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਭਿਮਨਯੁ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਯੋਗ ਪਰਵ, ਜੋ ਅਸ਼ਚਰਜ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੰਜਯ-ਯਾਨਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਜਾਗਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਸੰਤਸੁਜਾਤ ਪ੍ਰਸੰਗ, ਜੋ ਆਤਮਕ ਗਿਆਨ ਦਾ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਯਾਨ-ਸੰਧਿ ਪਰਵ, ਦੈਵੀ ਕਥਾ, ਮਾਤਲੀ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਗਾਲਵ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਪਰਵ, ਵੈਨਿਆ ਦੀ ਕਥਾ, ਜਾਮਦਗਨਯ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਸੋਲਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸਭਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਵਿਦੂਲਾ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਆਦੇਸ਼, ਉਦਯੋਗ ਪਰਵ, ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਪਰਵ, ਮਹਾਨ ਕਰਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਸਭਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤੀ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਕਹੀ ਗਈ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਦੀ ਅਸ਼ਚਰਜਮਈ ਕਥਾ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁਰੁ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਦਾ ਪਰਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਥੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਥੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਉਲੂਕਾ ਦਾ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਆਉਣਾ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਅੰਬਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਪਰਵ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਚਰਜ ਪਰਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਜੰਬੂਦੀਪ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਫਿਰ ਭੂਮੀ ਪਰਵ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੰਜਯ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿੱਤੀ; ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਵਧ, ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਸੰਸ਼ਪਤਕਾਂ ਦਾ ਵਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਭਿਮਨਯੁ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਕਥਾ, ਪ੍ਰਤਿਜ਼ਾ ਪਰਵ, ਜਯਦ੍ਰਥ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਘਟੋਤਕਚ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਆਦਰਸ਼ਾਂ, ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।