ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਕੁਰੁਖੇਤ੍ਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਿੱਥੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਰੇ ਝੀਲਾਂ ਸਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ "ਸਮੰਤਪੰਚਕ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣਾਂ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਸੱਦਦੇ ਹਨ। ਕਲਿ ਅਤੇ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੇ ਸੰਧਿਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਸਮੰਤਪੰਚਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੁਰਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਧਰਮਮਈ ਅਤੇ ਮੈਲ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਅੱਠਾਰਾਂ ਅਕਛੌਹਣੀਆਂ ਸੈਨਾ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ, ਸਭ ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਾਵਲੀਆਂ। ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦਵਿਜ ਯੋਧੇ, ਉਸੇ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਰਕੇ, "ਸਮੰਤਪੰਚਕ" ਨਾਮ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਉਥੇ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਸੂਤ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ 'ਅਕਛੌਹਣੀ' ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਸਾਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅਕਛੌਹਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਮਨੁੱਖ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਤੇ ਹਾਥੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ: "ਇੱਕ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਥ, ਇੱਕ ਹਾਥੀ, ਪੰਜ ਪੈਦਲ ਸੈਨੀਕ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਘੋੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਪੱਟੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸੈਨਾਮੁਖ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸੈਨਾਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੁਲਮਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਗੁਲਮੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਗਣਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਗਣਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਹਿਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਵਾਹਿਨੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਿਤਣ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਿਤਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮੂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤਿੰਨ ਚਮੂਆਂ ਨਾਲ ਅਣੀਕਿਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਦਸ ਅਣੀਕਿਨੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਅਕਛੌਹਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਅਕਛੌਹਣੀ ਵਿੱਚ 21,870 ਰਥ, 21,870 ਹਾਥੀ, 109,350 ਪੈਦਲ ਸੈਨੀਕ ਅਤੇ 65,610 ਘੋੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਕ ਪੰਡਿਤਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।" "ਕੁਰਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ, ਕੁੱਲ ਅੱਠਾਰਾਂ ਅਕਛੌਹਣੀਆਂ ਬਣੀ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਉਥੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ, ਕੌਰਵਾਂ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਸਭ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ।" "ਭੀਸ਼ਮ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸਨ, ਦਸ ਦਿਨ ਲੜੇ। ਫਿਰ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਪੰਜ ਦਿਨ ਤੱਕ ਕੁਰੁ ਸੈਨਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਕਰਣ ਨੇ ਦੋ ਦਿਨ ਤੱਕ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਸ਼ਲਯ ਨੇ ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਗਦਾ-ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।" "ਉਸੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਦ੍ਰੋਣ ਪੁੱਤਰ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਭਾਰਤ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਜਨਮੇਜਯ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਵਿਰਤਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪੌਯ, ਪੌਲੋਮ, ਅਤੇ ਆਸਤੀਕ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਅਰਥ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ।" "ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇਸ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਕਵੀ ਇਸ ਭਾਰਤ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਚੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ ਸੇਵਕ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਉੱਤੇ।" "ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੁੱਧੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਾਰੀ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਚਾਰਣ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਿਕ ਤੇ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ, ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਇੰਝ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅਧਿਆਇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਅਰਥਾਂ, ਤਰਕ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਸ਼ ਸੁਣੋ।" "ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: ਪੌਯ, ਪੌਲੋਮ, ਆਸਤੀਕ, ਆਦਿ ਤੇ ਆਸ਼ਵਤਰਨ; ਫਿਰ ਅਚੰਭੇ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੰਭਵ ਪರ್ವ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਫਿਰ ਲੱਖਾ-ਗ੍ਰਹ ਦੇ ਸੜਨ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਹਿਡਿੰਬਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ, ਬਕਾਸੁਰ ਦਾ ਵਧ, ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਫਿਰ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦਾ ਸਵਯੰਵਰ, ਜਿੱਥੇ ਵ੍ਹੀਰਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਉਹ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਫਿਰ ਵਿਦੁਰ ਦੀ ਆਮਦ, ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਵਨਵਾਸ, ਤੇ ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਹਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਹਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 'ਹਰਨਹਾਰਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ' ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ, ਫਿਰ ਖਾਂਡਵ ਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਅਤੇ ਉਥੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਫਿਰ ਸਭਾ ਪర్వ, ਮੰਤ੍ਰ ਪರ್ವ, ਜਰਾਸੰਧ ਵਧ ਅਤੇ ਦਿਕ੍ਵਿਜਯ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਦਿਕ੍ਵਿਜਯ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਞ, ਅਰਘ੍ਯਾ ਦੀ ਅਰਪਣਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਵਧ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਫਿਰ ਪਾਸੇ ਦੀ ਲੁੱਤ, ਜੂਏ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ, ਜੂਏ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਅਰਣ੍ਯਕ ਪર્વ ਅਤੇ ਕਿਰਮੀਰ ਵਧ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਤੇ ਇਸ਼੍ਵਰ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਵਿਚਕਾਰ ਕੈਰਾਤ ਪ੍ਰਸੰਗ (ਯੁੱਧ) ਆਉਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਹੈ ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਾਰਤ ਕਥਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।