ਇਹ ਕਥਾ ਧਰਮ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਤਕਰਮਾਂ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਿੱਛੋਂ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਸਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਰਹਿ ਅਪਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ—ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੁਖੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹ ਜਿਹੀ ਸਾਂਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਦਇਆ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਏਕਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਵੀ ਤਿੱਖੇ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇਣਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗਣਾ ਨਹੀਂ—ਇਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇਕ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਫਰਜ ਪੂਰੇ ਕਰ ਕੇ, ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਹੇ ਨਹੁਸ਼ਪੁੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਏ ਹੋ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਦੇਵਤਾ, ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ, ਮੇਰੀ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਨ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲ, ਉੱਚੇ ਜਾਂ ਹੇਠਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰ ਬੈਠਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਮੇਰਾ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।" "ਮੇਰਾ ਸਵਰਗ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅਦਬ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ, ਦੇਵ-ਲੋਕ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਵਾਂ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਹੋ, ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਮੁੜ ਮਿਲ ਗਈ। ਹੁਣ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲ ਜਾਂ ਉੱਚਿਆਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਨਾ ਕਰੀਂ।" ਜਦ ਯਯਾਤੀ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਅਸ਼ਟਕ ਨੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਨੌਜਵਾਨ, ਜੋ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ, ਅਗਨਿ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹੋ। ਸਾਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇੰਦਰ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਰਗਾ ਤੇਜ ਰੱਖਦੇ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਾਂ। ਪਰ ਨਾ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ, ਨਾ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਦੱਸੋ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਤੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ?" "ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਦੁਖ ਤੇ ਭ੍ਰਮ ਛੱਡੋ। ਇੰਦਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸਾੜਨ ਵਿਚ, ਧਰਤੀ ਝੱਲਣ ਵਿਚ, ਸੂਰਜ ਚਮਕਣ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਮਹਿਮਾਨ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।" ਉਸ ਸਮੇਂ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਯਾਤੀ ਹਾਂ, ਪੁਰੂ ਦਾ ਪਿਤਾ। ਮੈਂ ਦੇਵ, ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅਦਬ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉਮਰ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ, ਜੋ ਗਿਆਨ, ਤਪਸਿਆ ਜਾਂ ਜਨਮ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਅਸ਼ਟਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਤੇ ਜੋ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਮੰਦਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਰੀਤ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।" ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇਕ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵੱਡਾ ਧਨ ਸੀ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਦ ਵੀ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੋ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਯੱਗ ਕੀਤੇ, ਮਨ ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ, ਵੇਦ ਪੜ੍ਹੇ ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ ਤੇ ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਾ। ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਵਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਡਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਨੋ-ਕਲੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਬਣਦਾ ਹਾਂ। ਪਸੀਨੇ, ਅੰਡਿਆਂ, ਅੰਕੁਰਾਂ, ਰੇੰਗਣ ਵਾਲੇ, ਕੀੜਿਆਂ, ਮੱਛੀਆਂ, ਪੱਥਰ, ਘਾਹ, ਲੱਕੜ—ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਰਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਸ਼ਟਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਦਾਦਾ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ, ਉਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਖਿਆ, ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕ ਭੋਗੇ, ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਉਥੇ ਰਹੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ।" ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਜਿੱਤੇ। ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬਤੀਤ ਕੀਤੇ, ਫਿਰ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜੇ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਅਮਰ ਲੋਕ ਵਿਚ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਿਹਾ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਭੋਗ ਕੀਤੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਿਆ, ਮੇਰਾ ਤੇਜ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਸੀ। ਫਿਰ ਨੰਦਨਵਨ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਜੋ ਰੂਪ ਚਾਹਿਆ, ਉਹ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਉੱਥੇ ਲੱਖ ਸਾਲ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਗੰਧੀਦਾਰ ਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਬਤੀਤ ਕੀਤੇ।" "ਉਥੇ ਰਿਹਾਂ, ਸੁਖਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਦੂਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਬੋਲਿਆ, 'ਡਿੱਗੋ!' ਇੰਨਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਨੰਦਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਮੇਰਾ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦਇਆ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੁਖ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।" "ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, 'ਹਾਏ! ਕਿੰਨਾ ਦੁਖਦਾਈ! ਯਯਾਤੀ, ਜਿਸਦੇ ਕਰਮ ਤੇ ਯਸ਼ ਉੱਚੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।' ਜਦ ਮੈਂ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਡਿੱਗ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?' ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਯੱਗ-ਸਥਾਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਥੇ ਦਾਨ ਤੇ ਹਵਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਧੂੰਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁੰਨ ਤੇ ਅਦਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਉਸਦੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਵ, ਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ।