ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਸੀ, “ਮੇਰਾ ਵਕਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪਤੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ? ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਜਾਂ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?” ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੇਖਿਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਸਮਝਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਚੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਰਣੈ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਫਲ ਦੇਵੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਜਾ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇ। ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਪਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਉੱਠਦੀ ਸੀ; ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਪਚਾਪ ਤੱਕ ਲੈਂਦੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ ਅਸ਼ੋਕਾ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਉਥੇ ਖੜਾ ਦੇਖਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਤੇ ਸੁੰਨੀਆਂ ਥਾਂ ਤੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਆਖਿਆ, “ਸੋਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਯਮ, ਵਰੁਣ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਨਹੁਸ਼, ਕਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇਖਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ?” ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਸੌੰਦਰ, ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਵਕਤ ਨੂੰ ਮੰਨੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।” ਰਾਜਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਗੁਣਵਾਨ ਹੈ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਧੀ; ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਝੀਨੇ ਦੀ ਨੋਕ ਜਿਹਾ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।” ਰਾਜਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ਼ਨਸ ਕਵੀ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਸਮਝਿਆ: ‘ਇਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਗ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ।’” ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਦੀ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੀ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਆਖਦਾ, “ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਝੂਠ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ, ਨਾ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਜਾਨ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਲਈ ਜਾਵੇ—ਇਹ ਪੰਜ ਝੂਠ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਲਈ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਕੋਈ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਮਨ ਇੱਕ ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੋਵੇ, ਝੂਠ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਔਰਤਾਂ, ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ—ਇਹ ਝੂਠ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।” ਰਾਜਾ ਆਖਦਾ, “ਰਾਜਾ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮਾਪਦੰਡ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਪਤੀ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਪਤੀ, ਉਹ ਸਮਾਨ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ‘ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਚੁਣੇ ਹੋ, ਮਿੱਤਰ।’” ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਆਖਦੀ, “ਮੈਂ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਵਿਆ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ‘ਉਹ ਆਦਰਯੋਗ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਯੋਗ ਹੈ’—ਤੁਸੀਂ ਝੂਠ ਨਾ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਸੋਨਾ, ਗਹਨੇ, ਮੋਤੀ, ਕਪੜੇ, ਸਿੰਗਾਰ, ਗਾਂ, ਜਮੀਨ, ਜੋ ਵੀ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਬਾਹਰਲੇ ਦਾਨ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦੇ; ਪੁੱਤਰ ਦੇਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।” ਰਾਜਾ ਆਖਦਾ, “ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ; ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਝੂਠ ਜਾਂ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਵੈਸਰਾਵਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਹੈ, ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ; ਤੁਸੀਂ ਮੰਗ ਰਹੇ ਹੋ—ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?” “ਚਾਹੇ ਦੌਲਤ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ, ਜਾਂ ਰਾਜ ਵੀ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ—” ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਆਖਦੀ, “ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦੀ, ਕੇਵਲ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ; ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪਾ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਕਰ ਸਕੀ। ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਪੈਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ: ਪਤਨੀ, ਨੌਕਰ ਤੇ ਪੁੱਤਰ; ਜੋ ਵੀ ਉਹ ਪਾਉਂਦੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਉਹ ਹਨ।” “ਆਤਮ-ਭੂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ; ਕੁਆਰੀ ਬਿਨਾ ਪਤੀ, ਜਾਂ ਔਰਤ ਬਿਨਾ ਪੁੱਤਰ—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਲਕਸ਼ ਨਹੀਂ।” “ਮੈਂ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਸਾਥੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ੀ; ਦੋਵੇਂ, ਮੈਂ ਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਲਣਯੋਗ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਪਾਲੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਮੰਨੀ, ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ; ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਭ੍ਰੂਆਂ ਵਾਲੀ, ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਸੰਤਾਨ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ, ਯਜਨਾ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਯੋਗਤਾ ਤੇ ਚਮਕਦੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਾਂਗ; ਪਰ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਰਾਜਾ ਲਈ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਫਸਲਾਂ ਲਈ, ਜਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ, ਰਾਜਾ ਲਈ ਸੀ; ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਉਣ-ਦੇਖੀ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨੀ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ; ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵਰ ਮੰਗਿਆ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ। ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ; ਮੈਂ ਕੋਈ ਅਣਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ; ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਹੈ—ਇਹ ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਦੀ ਹਾਂ।” “ਜੇ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਡਰਪੋਕ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼, ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।” ਦੇਵਯਾਨੀ ਆਖਦੀ, “ਉਸ ਨੂੰ ਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਚਨ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈ।