ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਾਥਣੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਸੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆਈ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਉਥੇ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀ ਫਿਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਸਦੇ ਨਾਲੀਆਂ ਸਾਥਣੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਡਦੀਆਂ, ਚਸ਼ਮਾ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਮਦਿਰਾ ਪੀਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਖਾਧੇ, ਫਲ ਚੱਖੇ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੌਜਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤਿ, ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਥਕ ਕੇ ਪਾਣੀ ਲੱਭਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਰਮਣੀਆਂ, ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਸੋਹਣੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੀਆਂ, ਹੱਸਦੀਆਂ-ਖੇਡਦੀਆਂ, ਮਦਿਰਾ ਪੀਂਦੀਆਂ, ਨਚਦੀਆਂ ਤੇ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਦੇਵਯਾਨੀ ਆਪਣੇ ਸੁਚੱਜੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਸਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਟ ਕੇ, ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪੈਰ ਦਬਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁੜੀਆਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਨਚਦੀਆਂ, ਵਾਜੇ ਵਜਾਉਂਦੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਯਯਾਤਿ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਲਜਾ ਕੇ ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਸੁੰਦਰੋ! ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ?" ਉਸ ਉੱਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਬੋਲੀ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਾਥਣੀ ਤੇ ਨੌਕਰਾਣੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਹੈ, ਦਾਨਵ ਰਾਜਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ।" ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਤੇਰੀ ਨੌਕਰਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਈ? ਇਹ ਤਾਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਅਜੇ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਐਸਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦਾਰ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਇਹ ਅਸੁਰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਹਰ ਗਹਿਣੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਲੱਗਦਾ ਕਿਸੇ ਵਿਧੀ ਜਾਂ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ, ਇਹ ਇੱਥੇ ਨੌਕਰਾਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਇਹਦੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਨੌਕਰਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ।" "ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਾਥਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਰੂਪ ਇਸ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ। ਪਿਛਲੇ ਕਿਸੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਹ ਤੇਰੀ ਸੇਵਕ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ—ਇਹ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ!" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ! ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਚਲੋ, ਵਿਅਰਥ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਕਰੋ।" ਫਿਰ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਰਾਜੇ ਵਰਗਾ ਪਹਿਨਾਵਾ ਤੇ ਰੂਪ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰਗਾ ਬੋਲਦੇ ਹੋ। ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ, ਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ?" ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਯਯਾਤਿ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ।" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ? ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ?" ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਪਾਣੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਸਮੇਤ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਪਤੀ ਬਣ।" ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਅਸੁਰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ, ਮੇਰੀ ਰਾਣੀ ਬਣੇ," ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਹੇ ਉਸ਼ਨਸਾ ਦੀ ਧੀ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।" "ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਆਪਣੀ ਭੈਣ, ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਦੀ, ਪਤਿਤ, ਪਤ੍ਰਾਨੀ, ਨੀਚ, ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਤਾ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਚਾਹੇ ਤੁਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।" "ਚਾਰੇ ਵਰਣ ਇਕ ਹੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਰਮ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਹੱਥ ਫੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣਿਆ।" "ਜਿਸ ਦਾ ਹੱਥ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਫੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਕਿਵੇਂ ਛੂਹ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਹਿਰੇ ਸੱਪ ਜਾਂ ਚੌਂਫੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਭਿਆਨਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਵੇਂ ਸੱਪ ਜਾਂ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਿਆਨਕ ਹੈ?" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਇੱਕ ਸੱਪ ਇੱਕ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਹਥਿਆਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਨਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੱਧ ਭਿਆਨਕ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ, ਇਸੇ ਲਈ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।" "ਜਿਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਲਵੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ।" "ਇੱਕ ਪਲ ਠਹਿਰੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਦੀ ਹਾਂ। ਦਾਈ, ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਹੋਵੇ। ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਚੁਣ ਲਿਆ ਹੈ।" ਦੇਵਯਾਨੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਾਈ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਉਹਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸੁਣਿਆ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਭਾਰਗਵ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਲੈ ਆਏ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਸ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਫੜਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਰਾਖਾ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ; ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦੀ।" "ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਠੀਕ ਹੈ; ਪਰ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਚ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਆਪ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਾਂ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਕੁਲ-ਵਰਣ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਇਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।