ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ ਭਾਰਗਵ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪರ್ವਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦ ਹੋਇਆ। ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਸੁਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਦੌਲਤ—ਹਾਥੀ, ਗਾਂਵਾਂ ਜਾਂ ਘੋੜੇ—ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਭਾਰਗਵ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਮੇਰੀ ਤੇ ਤੇਰੀ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਜੋੜਿਆ, "ਮਹਾਨ ਦੈਤਯ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਦੌਲਤ ਹੈ, ਜੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪರ್ವਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਵਯਾਨੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈਂ, ਭਾਰਗਵ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਪਤਾ; ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜਾ ਆਪ ਦੱਸੇ।" ਜਦ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪರ್ವਨ ਨੇ ਸੁਣੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਦੇਵਯਾਨੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਉਸ ਨੇ ਆਗਿਆਕਾਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈਂ, ਪਿਤਾ ਵਰਗੀ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਜੋ ਵੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਔਖੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ, "ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੀ ਦਾਸੀ ਬਣੇ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲੇ।" ਵ੍ਰਿਸ਼ਪರ್ವਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਾਈ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜਾ, ਜਲਦੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਲੈ ਆ; ਦੇਵਯਾਨੀ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਦਾਈ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਕੋਲ ਗਈ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਉਠ, ਸੁਭਾਵਕ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ।" ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭਾਰਗਵ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਜ ਰਾਤ ਜੋ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਅੱਜ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਰਾਂਗੀ; ਜੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਯਾਨੀ ਲਈ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਨਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਤੇ ਨਾ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਹਜ਼ਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਲਕੀ ਵਿੱਚ ਮਹਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, "ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗੀ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲਾਂਗੀ।" ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਰੱਖੀ, "ਮੈਂ ਉਸ ਪਿਤਾ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ ਜੋ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਮੰਗਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਦਾਸੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?" ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗੀ।" ਜਦ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਇਹ ਦਾਸੀਪਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਵਿਦਿਆ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਮਹਾਨ ਹੈ।" ਪੁੱਤਰੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦਰ ਤੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਜੋ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਸੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਸਮੇਤ ਉਸੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਗਈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਥੇ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਿੱਠੇ ਮਦਿਰਾ-ਰਸ ਪੀ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪਿਆਸਾ, ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਉਥੇ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ, ਸੋਹਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਰਤਨ-ਜੜੀ ਹੋਈਆਂ ਅਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਮਧੁਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਉਥੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਅਤੁੱਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ, ਆਪਣੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਸਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਖਰੀ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਅਸੁਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਧੀ, ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ, ਸੋਹਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪੈਰ ਮਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੁੜੀਆਂ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੀਆਂ, ਨਾਚ ਰਹੀਆਂ ਤੇ ਵਾਜੇ ਵਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਯਯਾਤਿ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਰਮਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਕਰ ਲਏ। ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਨੇ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸੋਹਣੀਏ, ਤੂੰ ਤੇਰੀ ਜਾਤ ਤੇ ਨਾਮ ਦੱਸ।" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਾਥਣ ਤੇ ਦਾਸੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਹੈ, ਦਾਨਵ ਰਾਜੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪर्वਨ ਦੀ ਧੀ।" ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਰ ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ, ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ? ਅਸੁਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਹੋ ਕੇ? ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਚੌਕ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਨਾ ਇਹ ਦੇਵੀ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਯਕਸ਼ੀ, ਨਾ ਕਿੰਨਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਐਸਾ ਰੂਪ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਕੰਵਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਲਖਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ—ਇਹ ਅਸੁਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵਿਧੀ ਜਾਂ ਤਪੋਬਲ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਇਥੇ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਐਸੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਕਦੇ ਦਾਸੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਜ਼ਰੂਰ ਕਿਸੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਬਣੀ ਹੋਵੇਗੀ—ਇਹ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਨ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਕਰ। ਵਿਅਰਥ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਕਰ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਯਯਾਤਿ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਰਾਜੇ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਂਗ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ; ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹੈਂ?" ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯਾ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹਾਂ, ਤੇ ਯਯਾਤਿ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹੈਂ ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ।