ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਆਈਆਂ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਖਦਾਈ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕismet ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੀ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਸੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਵੀ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੀਵਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਕਹੇ ਗਏ ਕੜਵੇ ਬੋਲ, ਜਿਹੜੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਚੋਟ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਲ ਹੋਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਜੁਕ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਵੱਜਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਮਝਦਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਬੇਲਗਾਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਚੋਟ ਜਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਸਾੜ ਵੀ ਵਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਚੋਟ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭਰਦੀ। ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਚੋਟ ਜਾਂ ਕੁਲ੍ਹਾੜੀ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਚੀਰ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੜਵੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਚੋਟ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭਰਦੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਕਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਨ, ਅਨਿਆਇਕ ਕਰਮ ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਤੁਰੰਤ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਫਲ ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਪੌਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਆਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਧਾ ਗਿਆ ਭੋਜਨ ਅਖ਼ੀਰਕਾਰ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਚਾ, ਜੋ ਅੰਗਿਰਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਾਠ-ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਸਯਾਮ, ਧੈਰਵਾਨ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਤੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਵਾਈ? ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੀ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੜਵੇ ਬੋਲ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੁਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਵੀ, ਜੇ ਮੇਰੀ ਧੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਹਕ ਕਚਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੇ ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਈ ਹਾਨੀ ਕਰਕੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਨਾ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਤੇਰੇ ਕੋਲ।" "ਤੂੰ ਦੁੱਖੀ ਨਾ ਹੋ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗੁੱਸੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਾਹਤ ਮੇਰੀ ਚਾਹਤ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂ ਜਾਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਚੀਕ ਪਾਂ, ਜੇ ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਭੀ ਬੁਰਾ ਅੰਤ ਪਾਵਾਂਗਾ। ਦੁੱਖ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਦੈਤਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਰੋਕਦਾ, ਨਾ ਠੀਕ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।" ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਅਨਿਆਇਕਤਾ ਵੇਖੀ, ਨਾ ਝੂਠ। ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਤੇ ਸੱਚ ਹੈ; ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਅਸੁਰੋ! ਚਾਹੇ ਤੁਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਛੁਪ ਜਾਓ ਜਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਜਾਓ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।" "ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਮਨਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਇੰਦਰ ਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਧਨ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹੈ—ਹਾਥੀ, ਗਾਂ, ਘੋੜੇ—ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ, ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਾਂ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਧਨ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਵਯਾਨੀ ਮਨ ਜਾਵੇ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਧਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ। ਰਾਜਾ ਆਪ ਦੱਸੇ।" ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਦੇਵਯਾਨੀ, ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰ, ਮਨ ਜਾ। ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੈਂ। ਜੋ ਵੀ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਔਖੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੀ ਦਾਸੀ ਬਣੇ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲੇ।" ਫਿਰ ਨਰਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਠ, ਪਿਆਰੀ ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਉਹ ਚਾਹੇ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ।" ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਹ ਚਾਹੇ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗੀ। ਜੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਯਾਨੀ ਲਈ ਬੁਲਾਏ, ਤਾਂ ਨਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਤੇ ਨਾ ਦੇਵਯਾਨੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੋਹਣੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਡੋਲੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ। "ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਬਣਾਂਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲਾਂਗੀ।" "ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ ਜੋ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦਾ, ਜੋ ਮੰਗਦਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ; ਪਰ ਜੋ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਦਾਸੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ?" ਫਿਰ ਵੀ, "ਜੋ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗੀ।" ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਾਸੀ ਬਣਨ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾ ਲਈ, ਤਾਂ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਪਿਤਾ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਗਿਆਨ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਮਹਾਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦਰ ਤੇ ਇਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਯਾਨੀ, ਜੋ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਉਸੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਗਈ।