ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਇਕੱਲਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੜੀ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਇੱਕ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਮਝਾਇਆ, ਮੰਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਵਡਿਆਈ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਰਾਜਾ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ: ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵਤਾਵੀ ਹੈ, ਅਦਵਿੱਤ, ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਰਾਜਸੀ। ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਯਕੀਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੀ ਜੀਵਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨੁੱਖ ਪਛਤਾਵਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਚਲ ਉਠ, ਘਰ ਚੱਲੀਏ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ; ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੈਨੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਫੀ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੈ-ਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਪੌਦੇ ਪਾਲਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਦੇਵਯਾਨੀ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਉਠੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਰਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਰਥੀ ਹੈ—ਸਿਰਫ਼ ਰੱਸਾ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਉਠੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਅਗਰ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਯਾਨੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਠੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਮਾਫੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਲ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਨਹੀਂ ਸੜਦਾ—ਉਹ ਅਸਲ ਸੁਖ-ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕਦੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਭ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਗੁੱਸਾ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹਨ। ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਦੇ ਦਾਨ, ਯਜਨ, ਤਪਸਿਆ—all ਵਿਅਰਥ ਹਨ। ਹੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਯਜਨ, ਤਪਸਿਆ, ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਤਪਸੀ, ਨਾ ਤਪਸਵੀਆਂ, ਨਾ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨਾ ਧਰਮਵਾਨ—ਜੇ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਲੋਕ ਨਹੀਂ। ਪੁੱਤਰ, ਨੌਕਰ, ਮਿੱਤਰ, ਭਰਾ, ਪਤਨੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚ—all ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ, ਬਿਨਾ ਅਕਲ ਦੇ, ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੱਤ-ਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਅਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਮੈਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇਥੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਫਰਕ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਬੋਲ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਅਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅੰਤਰ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਆਪਣਾ ਆਚਰਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਵਿਹਾਰ ਚੇਲੇ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ—ਵਿਰਤਿ-ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਨੌਕਰ ਜਾਂ ਚੇਲਾ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਸਹੀ ਆਚਰਣ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਮਿਸ਼੍ਰਤ ਆਚਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਹਾਰ ਜਾਂ ਕੁਲ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਚੰਗਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੰਦ-ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਵਿਹਾਰ ਜਾਂ ਕੁਲ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਉਹ ਵਾਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹਨ, ਧਨ-ਹੀਣ, ਮੰਦ ਆਚਰਣ ਵਾਲੇ, ਮੰਦ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਚੰਡਾਲ ਵੀ— ਚੰਡਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਜਨਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਚਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਧਨ, ਕੁਲ ਜਾਂ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਪਰ ਚੰਡਾਲੀ ਆਚਰਣ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਦ-ਮਨ ਨਾਲ ਸੰਗਤਿ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਵੀ ਮੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾੜਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਕਿ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੰਮ ਇਸਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਔਖਾ ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ, ਧਨ-ਹੀਣ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਪਵੇ। ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਮੌਤ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਿਮਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਠੋਰ ਬੋਲ, ਜਦੋਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਨਾਲੇ ਦਿਨ ਤੇ ਨਾਲੇ ਰਾਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੂਜੇ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਵੱਜਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਬੋਲ ਹੋਰਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਚੋਟ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲਣ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਚੋਟ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਤੀਰ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਚੋਟ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਨਵੀਂ ਚੋਟ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਚੋਟ ਨਹੀਂ—ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਭਰਦੀ। ਫਿਰ, ਭਰਿਗੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਜੋ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅਧਰਮ ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੂਤ ਜਾਂ ਪੌਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਖੁਦ ਵਿੱਚ, ਪਾਪ ਦਾ ਫਲ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੁਆਰਾ ਖਾਧਾ ਭੋਜਨ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਚਾ, ਅੰਗਿਰਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪਾਠ-ਪੜ੍ਹਾਈ, ਸਵ-ਨਿਯੰਤਰਣ, ਧੀਰਜ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਧਰਮ-ਗਿਆਨ, ਸੇਵਾ-ਇਚਛਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਾਰਿਆ?" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਬੜੀ ਨਿੰਦਿਆ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।