ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਦੋਨੋ ਵਿਚਕਾਰ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਚੇਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕੱਪੜੇ ਕਿਉਂ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਸੁਰ ਦੀ ਧੀ? ਇਹ ਤਰਜ਼ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਅਚੰਗੀ ਚਲਾਕੀ ਨਹੀਂ।" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ, "ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਬੈਠੇ ਜਾਂ ਲੇਟੇ ਹੋਏ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ।" ਫਿਰ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਜੋ ਮੰਗਦਾ, ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ ਜੋ ਵਡਿਆਈ ਹੁੰਦਾ, ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੈਂਦਾ ਨਹੀਂ।" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੰਗ, ਹੁਣ ਸ਼ਾਪ ਦੇ, ਹੁਣ ਵੈਰ ਕਰ, ਹੁਣ ਗੁੱਸਾ ਹੋ, ਓ ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ! ਤੂੰ ਨਿਰ-ਹਥਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਤਸ਼ਟ ਹੋਈ ਹੈ; ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਹੋ ਕੇ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਓ ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ।" ਫਿਰ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ, "ਤੂੰ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧੀ ਲੱਭ ਲਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਜੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਖਿਲਾਫ ਕੁਝ ਕਹੇਗੀ, ਓ ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ—" ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਫੜੀ ਹੋਈ ਦੇਖਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੂਏਂ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ, ਸੋਚਿਆ, "ਹੁਣ ਇਹ ਮਰੀ ਹੋਈ ਹੈ," ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਮੰਦ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਆਸੁਰ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਯਯਾਤਿ, ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਥਾਂ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕੂਏਂ ਵੇਖਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੇਵ-ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਮ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈ, ਕਾਲੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲੀ, ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੇ ਨਖਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਗਹਣਿਆਂ ਵਾਲੀ?" "ਤੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਟਾਹਲਾਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਇਸ ਘਾਹ ਅਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਕੂਏਂ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਡਿਗੀ?" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ੁਕਰ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ; ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਹੈ, ਰਾਜਾ, ਤਾਂਬੇ ਵਾਲੇ ਨਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।" "ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕੂਏਂ ਤੋਂ ਕੱਢ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਇਸ ਕੂਏਂ ਵਿਚ ਡਿਗੀ ਹੈ, ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੂਏਂ ਤੋਂ ਕੱਢ ਲਿਆ; ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕੂਏਂ ਤੋਂ ਉਠਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਾ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਨਾਰੀ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇ, ਜਾ; ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ।" ਰਾਜਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਚਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ।" ਯਯਾਤਿ, ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀ ਕੁਲ ਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਨਾਰੀ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁੜੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" "ਤੂੰ ਕਵ੍ਯਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਅੱਜ ਡਰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ।" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ, ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੁਣ ਲਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਾ।" ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਸੋਹਣੀ-ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਜਦ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਦੇਵਯਾਨੀ, ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਸੀ, ਵੀ—ਕਿਤੇ ਚਲੀ ਗਈ, ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਟਿਕ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗੀ। ਕੁੜੀ, ਲੰਬੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉਥੇ ਖੜੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਭਾਰਗਵ ਨੇ— ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਭਰਿਆ, ਆਪਣੀ ਨਰਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਨਰਸ, ਜਲਦੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਲਿਆਉ, ਜੋ ਬਾਹਰ ਗਈ ਹੋਈ ਹੈ।" ਨਰਸ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ; ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਗਈ, ਪੈਰ-ਪੈਰ ਤੇ ਲੱਭਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ, ਦੁਖੀ, ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਰੋ ਰਹੀ, ਖੜੀ ਵੇਖਿਆ; "ਕੀ ਹੋਇਆ, ਪਿਆਰੀ? ਜਲਦੀ ਦੱਸ, ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਨਰਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ; ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਗੁਰਣਿਕਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜਲਦੀ ਜਾ, ਗੁਰਣਿਕਾ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸ।" ਫਿਰ ਗੁਰਣਿਕਾ ਜਲਦੀ ਆਸੁਰਾਂ ਦੇ ਮਹਲ 'ਚ ਪਹੁੰਚੀ। ਕਵ੍ਯਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ।" "ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਕਵ੍ਯਾ, ਦੁਖ ਅਤੇ ਹੜਬੜਾਹਟ ਵਿਚ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ— ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਹਾ, "ਸਭ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਆਈ ਹੈ।" "ਜੋ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਠੀਕ ਕਿਹਾ—ਤੂੰ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚ ਗਾਇਕ ਹੈ।" "ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।" "ਮੈਂ, ਧੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੀ, ਮੰਗਦੀ ਅਤੇ ਲੈਂਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ—ਜਦ ਮੈਂ ਵਡਿਆਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦੀ, ਮੈਂ ਲੈਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।" "ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ, ਨੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਵਾਰ-ਵਾਰ।" "ਜੇ, ਪਿਤਾ, ਮੈਂ, ਧੀ, ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ, ਜੋ ਵਡਿਆਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।