ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਕਚ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਕਚ ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅੰਗਿਰਸ ਦਾ ਪੋਤਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ। ਹੇ ਪੂਜਨਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਮੰਨ ਲਵੋ।" ਕਚ ਨੇ ਆਗ੍ਰਹ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਕਠੋਰ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਕਚ, ਤੂੰ ਸਵਾਗਤਯੋਗ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਤੇਰਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਆਦਰ ਕਰਾਂਗਾ।" ਕਚ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਆਗਿਆ" ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਵ੍ਰਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਜੋ ਉਸ਼ਨਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਦੀਵਤ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਚ ਨੇ ਵ੍ਰਤ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਤਪਸਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ, ਗਾਣਾ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਵਾਜਾ ਬਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ। ਕਚ ਨੇ ਫੁੱਲ, ਫਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਵਾਨ ਹੋਈ ਕੁਆਰੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦਾ ਮਨ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਵੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਤਪਸੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਤੇ ਖੇਡਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਚ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਇਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਪਤਾ ਲੱਗੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਕਚ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਉਹ ਬੜੀ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਗਿਆਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ, ਕਚ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਖਵਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਬਿਨਾਂ ਗਵਾਲੇ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਗਾਂਵਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਚ ਦੇ ਆਈਆਂ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਪਿਤਾ, ਹੁਣ ਯਜਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਗਾਂਵਾਂ ਆ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਕਚ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।" ਉਸ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਪਿਤਾ, ਕਚ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।" ਫਿਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਕਚ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਕਚ, ਭੇੜਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਉਸ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਕੋਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਉਂ ਦੇਰ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਂ ਥੱਕ ਕੇ ਇੱਕ ਵਟਵਾਟੀ ਹੇਠਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵੀ ਉਥੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਉਥੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?' ਮੈਂ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਚ ਹਾਂ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਮੇਰਾ ਮਾਸ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਭਰਗਵਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ।" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ?" ਕਚ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।" ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕਚ ਕੋਲ ਫੁੱਲ ਮੰਗੇ। ਕਚ ਫੁੱਲ ਲੈਣ ਜੰਗਲ ਗਿਆ, ਪਰ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਮਾਰਿਆ, ਕੁੱਟਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਕਚ ਲੰਮੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਨਾ ਆਇਆ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਮੁੜ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਉਤਪੰਨ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਕਚ ਨੂੰ ਫਿਰ ਬੁਲਾਇਆ। ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਕਚ ਨੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਤੀਜੀ ਵਾਰੀ, ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਮਾਰਿਆ, ਸਾੜ ਕੇ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਉਹ ਰਾਖ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀ ਗਏ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਰਾਖ ਪੀਤੀ। ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੇ ਗਵਾਲੇ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਏ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਚ, ਜੋ ਫੁੱਲ ਲੈਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਆਇਆ।" ਉਸ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਆਖਿਆ, "ਪਿਤਾ, ਕਚ ਮਰ ਗਿਆ ਜਾਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।" ਪਿਤਾ ਨੇ ਧੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਕਚ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੈ। "ਧੀਏ, ਕਚ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ?" "ਧੀਏ, ਨਾ ਰੋ, ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੋ। ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇੰਦ੍ਰ, ਵਸੂ ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਵੀ ਤੇਰਾ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਤੇਰੇ ਆਗੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" "ਅੰਗਿਰਸ ਉਸ ਦਾ ਪਰਦਾਦਾ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪੋਤੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਦੁਖ ਕਰਾਂ? ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਤਪਸਵੀ, ਨਿਯਮਤ ਤੇ ਕਰਤੱਬੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੀ ਕਚ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਨਾ ਖਾਵਾਂਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਚ, ਜੋ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ।" "ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ, ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜ ਸਕਦਾ?" ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੇ ਆਗ੍ਰਹ ਤੇ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਜਲਦ ਹੀ ਉੱਤਮ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕਚ ਨੂੰ ਤੀਵ੍ਰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ। ਕਚ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਪੇਟ ਵਿੱਚੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੋਲਿਆ, "ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਪੂਜਨਯ, ਮੈਂ ਕਚ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਮੰਨ ਲਵੋ।