ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਲਬੰਧੁ, ਨਿਰਮਰਦ, ਕੇਤੁਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੁ, ਬ੍ਰਿਹਤਕੇਤੁ, ਦੀਪਤਕੇਤੁ, ਨਿਰਾਮਯ, ਅਵਿਕਸ਼ੀ, ਚਪਲਾ, ਧੂਰਤ, ਕ੍ਰਿਤਬੰਧੁ, ਦ੍ਰਿੜੇਸੁਧੀ, ਮਹਾਪੁਰਾਣ-ਸੰਭਵਯ, ਪ੍ਰਤਿਆੰਗ, ਪਰਾਹ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਆਦਿਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਲੱਖਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਵਿਲਾਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ—ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤਿਆਗ, ਮਹਾਨਤਾ, ਸ਼ਰਧਾ, ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇਪਣ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ। ਪਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੁਸਟ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ, ਲਾਲਚੀ ਅਤੇ ਮੰਦਕਰਮ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰੋ। ਭਾਰਤ, ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਵਿਦਵਾਨ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੋ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕਦੋਂ ਸੰਯਮ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੋਂ ਦਇਆ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਡ ਨਾ ਕਰੋ। ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਵਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕੋਈ ਵੀ ਬੰਦਾ ਉਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਾਲ (ਸਮੇਂ) ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਲ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਾਲ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਾਲ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਕਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ; ਕਾਲ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਸੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਾਲ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਕਾਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਪਿਛਲਾ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਾਲ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਖੋਵੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਾਵਲਗਣ ਨਾਮਕ ਰਥੀ ਨੇ ਦੁਖੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਠੰਢਾ ਕੀਤਾ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸੰਯਮ ਅਪਣਾਇਆ, ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕਿਸਮਤ ਵਲੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਸੀ। ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੁਵੈਪਾਇਨ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਉਚਾਰਿਆ। ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਭੀ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭੀ ਭਾਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਮਹਿਮਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ, ਧਰਮ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਪੂਣ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਅਟੱਲ, ਪਰਮ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਚਿਰ-ਦੀਪਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਤੱਬ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰਾ ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਲੜੀਵਾਰ ਘਟਨਾ, ਕਰਮ, ਜਨਮ, ਮੌਤ ਤੇ punarjanam (ਪੁਨਰਜਨਮ) ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਲੋਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਵਿਅਕਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸਦਾ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਆਇਨੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ, ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੇ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਆਦਿ-ਪਾਰਾਯਣ ਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਜੇ ਕੋਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਭੀ ਇਸ ਸੰਖੇਪ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੰਖੇਪ ਦਾ ਪਾਠ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਤੇ ਅਮਰ ਰਸ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਹੀਂ ਦਾ ਮੱਖਣ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਰਣ੍ਯਕ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜੜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਗਾਂ ਚੌਪਾਇਆ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਭੀ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਅਖੁੱਟ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਨੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਵੈਦ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੈਦ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਵਿਦਿਆ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ "ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗਾ"; ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਕਾਰਸ਼ਣ ਵੈਦ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿ, ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਭੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਪੂਰਾ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਮਝੋ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਚਾਰ ਵੈਦ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਭਾਰਤ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੋਲ ਕੇ ਵੇਖਿਆ; ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ਼ਾਂ ਸਮੇਤ, ਚਾਰ ਵੈਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਭਾਰੀ ਨਿਕਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਪ, ਪਾਠ, ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਨਿਯਮ ਕਦੇ ਮੈਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਪਰ ਜਬਰ-ਜਨਾਹੀ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈਣਾ ਮੈਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਿਰਫ਼ ਮੰਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਹੀ ਮੈਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।