ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅੰਬਰੀਸ਼, ਮਰੁੱਤ, ਮਨੁ, ਇੱਖਵਾਕੁ, ਗਯਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੁ, ਭਗੀਰਥ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ ਅਤੇ ਜਨਮੇਜਯਾ ਦੀ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯਯਾਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੱਦਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਅਨੇਕ ਯਜਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸੋਮ ਯਜਨ ਕਰਵਾਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗਾਥਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ਿ ਨਾਰਦ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਵేతਾ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਅਜੇ ਵੀ ਵੱਡੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਥੀ, ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਹਰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰੂ, ਕੁਰੂ, ਯਦੁ, ਸ਼ੂਰ, ਵਿਸ਼ਵਗਸ਼ਵਾ, ਅਨੂਹਾ, ਯੁਵਨਾਸ਼ਵਾ, ਕਕੁਤਸਥ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਘੁ ਆਦਿ ਰਾਜੇ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਿਜਯ, ਵਿਟਿਹੋਤ੍ਰ, ਅੰਗ, ਭਵ, ਸ਼ਵేత, ਬ੍ਰਿਹਦਗੁਰੂ, ਉਸ਼ਿਨਾਰ, ਸ਼ਤਰਥ, ਕੰਕ, ਦੁਲਿਦੁਹ, ਅਤੇ ਦ੍ਰੁਮ ਵਰਗੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੰਭੋਦਭਵ, ਪਰੋਵੇਨਾ, ਸਾਗਰ, ਸੰਕ੍ਰਿਤੀ, ਨਿਮੀ, ਅਜੇਯ, ਪਰਸ਼ੁ, ਪੁੰਡ੍ਰ, ਸ਼ੰਭੂ, ਦੇਵਵ੍ਰਿਧ, ਅਨਘ ਆਦਿ ਵੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਹਵਯ, ਸੁਪ੍ਰਤਿਮਾ, ਸੁਪ੍ਰਤਿਕ, ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ, ਮਹੋਤਸਾਹ, ਵਿਨੀਤ-ਆਤਮਾ, ਸੁਕ੍ਰਤੁ, ਨੈਸ਼ਧ, ਨਲ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ, ਸ਼ਾਂਤਭਯ, ਸੁਮਿਤ੍ਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੁਬਲ, ਜਨੁਜੰਘਾ, ਅਨਾਰਣਯ, ਅਰਕ, ਪ੍ਰਿਯਭ੍ਰਿਤ, ਸ਼ੁਚਿਵ੍ਰਤ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਮਹਾਨਤਾ ਉਲੇਖਣਯੋਗ ਹੈ। ਬਲਬੰਧੁ, ਨਿਰਮਰਦ, ਕੇਤੁਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੁ, ਬ੍ਰਿਹਦਕੇਤੁ, ਦੀਪਤਕੇਤੁ, ਨਿਰਾਮਯ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਪੁਣਯ ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਅਵਿਕਸ਼ੀ, ਚਪਲਾ, ਧੂਰਤ, ਕ੍ਰਿਤਬੰਧੁ, ਦ੍ਰਿੜੇਸੁਧੀ, ਮਹਾਪੁਰਾਣ-ਸੰਭਵਯ, ਪ੍ਰਤਿਆੰਗ, ਪਰਹਾ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਲੱਖਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ—ਅਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ, ਤਿਆਗ, ਮਹਾਨਤਾ, ਆਸਥਾ, ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ ਤੇ ਸਿੱਧਾਪਨ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀਵਰਾਂ ਵਲੋਂ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਵੀ ਮਰਤੂਕ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ ਵਿੱਚ ਜਲੇ ਹੋਏ, ਮੰਦਕਰਮੀ ਸਨ—ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ; ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾ ਕਰੋ। ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋ ਕੇ ਰਹੇਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰੋ। ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਕਦੀਰ ਨੂੰ ਮੁੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਜੋ ਸਰਜਣਹਾਰ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਹੋਣਾ-ਨਾ ਹੋਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਕਾਲ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਕਾਲ ਆਪ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਰਾਏ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼—ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ—ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕਾਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦਾ ਤੇ ਫੇਰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਸੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਾਲ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਲ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਉੱਤੇ ਬਰਾਬਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਪਿਛਲੇ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਾਲ ਵਲੋਂ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਾਵਲਗਣ ਨਾਮਕ ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਸੀ, ਸੰਤੁਲਨ ਦਿਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਠੰਢਾ ਕੀਤਾ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਸੰਯਮ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਦਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਇੱਥੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਰੂਪੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਉਚਾਰਿਆ। ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਕਵੀਵਰ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭੀ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਭੀ ਸਤਿਕਾਰਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਭੀ ਭਾਗ੍ਯਸ਼ਾਲੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਸੱਚ, ਧਰਮ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਪੁਣਯ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ, ਅਡੋਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਅਮਰ ਜੋਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰਾ ਹੋਣਾ-ਨਾ ਹੋਣਾ, ਜੀਵਨ-ਮੌਤ, ਜਨਮ-ਮਰਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸਦਾ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ, ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ, ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਜੇ ਕੋਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਜੁੜਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਭਾਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਹੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਘਿਉਂ, ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ। ਜਿਵੇਂ ਆਰਣਯਕ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਜੜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਾਂ ਚੌਪਾਇਆ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਅਮਰ ਸਰੂਪ ਹੈ।