ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵਸੁਰ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਵਾਸੁਪ੍ਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੀਰਿਕਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਗੀਰਿਕਾ ਵਸੁਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਗੀਰਿਕਾ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਉਪਜਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਗੀਰਿਕਾ ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਦਿਨ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਸੁਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਾਓ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰੋ।” ਰਾਜਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਗੀਰਿਕਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਗੀਰਿਕਾ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਮੂਰਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਗਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੋਕ, ਚੰਪਾ, ਅੰਬ, ਅਤੀਮੁਕਤ, ਪੁੰਨਾਗਾ, ਕਰਨਿਕਾਰ, ਬਕੁਲ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਾਤਾਲਾ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਸੀ। ਜੈਕਫਰੂਟ, ਨਾਰੀਅਲ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਪੇੜ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਦਰੱਖ਼ਤ ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੋਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮਸਤ ਭੌਂਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਚੈਤ੍ਰਰਥ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਿਆਰ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ, ਗੀਰਿਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਤੇ ਤਰਸਦਾ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਸੁੰਦਰ, ਹਰੇ-ਭਰੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਟਾਹਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਬੈਠਾ, ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਗੀਰਿਕਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਅੱਗ ਜਗਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵੀਰਜ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਜਦ ਹੀ ਇਹ ਘਟਨਾ ਹੋਈ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵੀਰਜ ਫੜ ਲਿਆ, ਕਹਿੰਦੇ, “ਮੇਰਾ ਵੀਰਜ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਵੇ।” ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗੂਠੀ ਨਾਲ ਉਸ ਚਿੱਟੇ ਵੀਰਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਨਰਮ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। “ਇਹ ਵੀਰਜ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਉਪਜਣ ਸਮਾਂ ਖਾਲੀ ਨਾ ਜਾਵੇ,” ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਵੀਰਜ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਵੀਰਜ ਨੂੰ ਪੁਜਾ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਖਮਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, “ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਆ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਮੀਤ, ਇਹ ਵੀਰਜ ਮੇਰੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇ।” ਬਾਜ਼ ਨੇ ਉਹ ਵੀਰਜ ਲੈ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉੱਡਾਣ ਭਰੀ। ਪਰ, ਦੂਜਾ ਬਾਜ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮਾਸ ਹੈ। ਤੁਰੰਤ, ਦੋਵੇਂ ਬਾਜ਼ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲੜ ਪਏ। ਲੜਾਈ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਵੀਰਜ ਹਥੋਂ ਛੁੱਟ ਗਿਆ ਤੇ ਜਮੁਨਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਥੇ, ਅਦ੍ਰਿਕਾ ਨਾਮਕ ਅਪਸਰਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਾਪਤ ਸੀ, ਮੱਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਵੀਰਜ ਤੁਰੰਤ ਪਕੜ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮਛੀ ਮੱਛੀਰੇਆਂ ਵਲੋਂ ਫੜੀ ਗਈ। ਦਸਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਜਦ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਦਾ ਮਨੁੱਖ ਨਿਕਲੇ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੱਛੀਰੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸਿਆ, “ਰਾਜਨ, ਇੱਕ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਦੋ ਮਨੁੱਖ ਜੰਮੇ ਹਨ।” ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਰਾਜਾ ਉਪਰਿਚਰ ਵਸੁ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਮਤ੍ਸਯ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਵਚਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਅਪਸਰਾ ਅਦ੍ਰਿਕਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ ਸਿੱਧ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, “ਦੋ ਮਨੁੱਖ ਜੰਮਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ,” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਮਛੀਰੇਆਂ ਵਲੋਂ ਮਾਰੀ ਗਈ। ਮੱਛੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਮੱਛੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਦਾਸਾ ਨਾਮਕ ਮਛੀਰੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, “ਇਹ ਕੁੜੀ ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਹੋਵੇ।” ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਸੋਹਣਪ, ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਭ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਮਛੀਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਮੱਛੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਰੱਖਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਲ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਇਤਨੀ ਕਿ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਵਾਸਵ ਦੀ ਧੀ, ਕੇਲੇ ਦੇ ਤਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੀਆਂ ਜੰਗ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਉੱਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਕੌਣ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।” ਉਹ ਬੋਲੀ, “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਇਹ ਜਹਾਜ਼, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਹਨ, ਮੈਂ, ਮਛੀਰੇ ਦੀ ਧੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਜਿਸਦੇ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ।” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਵਾਸਵੀ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ, ਜਹਾਜ਼ ਚਲਾ। ਕਿਰਾਇਆ ਅੱਧਾ ਭਰਿਆ ਘੜਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਦਰਾਂ ਹੋਣ, ਹੋਵੇਗਾ।” ਮਤ੍ਸਯਗੰਧਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਵੇ,” ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਚਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੋਲੀ, “ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਮਤ੍ਸਯਗੰਧਾ, ਮਛੀਰੇ ਰਾਜ ਦੀ ਧੀ, ਆਖਦੇ ਹਨ।