ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਅਰਜੁਨ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ਾ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ—ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਵਾਰਾਵਤੀ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਪਟੂ ਭੈਣ ਸੁਭਦਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਸੁਭਦਰਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਭੈਣ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਚੀ ਵਾਂਗ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਾਂਗ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਅਰਜੁਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ। ਪਾਂਡਵ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਖੰਡਵ ਵਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸੀ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸਾਥੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਔਖਾ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਂਗ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੇ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਗਾਂਡੀਵ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਲ ਹੀ, ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਅਤੁੱਟ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤੂਣੀਆਂ, ਕਪਿਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਰਥ ਮਿਲਿਆ। ਉਥੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ। ਮਾਇਆ ਨੇ ਇਕ ਦਿਵਯ ਸਭਾ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਮੂਰਖ ਦੁਰਯੋਧਨ, ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਸੁਬਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਛਲ ਕਰਕੇ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ—ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਵਨਵਾਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਅਜਾਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਅਜਾਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਿਹੇ; ਚੌਦਵੇਂ ਸਾਲ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਲੈਣ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ, ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਘੱਟ ਹੋਏ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਆਦਿ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਜਦ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਸਵਰਗਵਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਵੀ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਯਥਾ-ਵਿਧਿ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਜਦ ਵਾਰਸ਼ਨੇਯ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਅਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਪੱਖ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ—ਵੰਡ, ਰਾਜ ਦਾ ਨਾਸ, ਅਤੇ ਜਿੱਤ, ਹੇ ਜਿਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਕੁਰੁਆਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਕਥਾ, ਅਸਲ ਅਰਥਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੱਸੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਫਿਰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਪਾਂਡਵ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨਿਰਪਾਪ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਸਿਤ ਹਨ। ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਯੋਧੇ, ਜੋ ਸਮਰਥ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਨ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਏ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸਹਿਣ ਕਰ ਗਏ? ਕਿਵੇਂ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ), ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ? ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਦੁਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਨੈਣ ਰੋਕ ਲਏ? ਕਿਵੇਂ ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਪੁੱਤਰ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੂਏ ਦੇ ਆਦੀ ਪਾਰਥ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ? ਕਿਵੇਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਅਣਯੋਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਖ ਸਹਿਣ ਕਰ ਗਿਆ? ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ), ਜਿਸ ਦਾ ਰਥੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੀ, ਨੇ ਕਈ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ? ਇਹ ਸਭ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਦੱਸੋ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਪਲ ਰੁਕੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ; ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਥਾ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਕਹੀ, ਉਹ ਦੱਸਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਵਿਆਸ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਕਥਾ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਸਮਝਾਈ। ਇਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਥਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਹਾਨ ਮਹਾਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਤੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਅਧਿਆਇ, ਸੌ ਪਰਵ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦਸ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉੱਚਤਮ ਹੈ; ਸੁਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਿਤ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਾਕਾਵਿ ਵਿੱਚ, ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਛਾ, ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਗਿਆਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ, ਉੱਚ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਵਾਲਿਆਂ, ਜੋ ਘਟੀਆ ਦਾਨ ਜਾਂ ਨਾਸਤਿਕ ਨਹੀਂ, ਨੂੰ ਇਹ ਕਾਰਸ਼ਣ ਵੈਦ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭੀ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ—ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ—ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਗਾਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਰਾਹੂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, 'ਜਯ' ਨਾਮਕ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਰਮ ਹੈ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸਮਾਰੋਹ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਸੂਰਮਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਰਾਜ ਯੋਗ ਪੁੱਤਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ, ਅਰਥ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਨੇ ਅਤੁੱਲ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਮੋਖ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਅਤੇ ਮੋਖ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।