ਇਹ ਵਿਰਲੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਕਹਾਣੀ ਆਸਤੀਕ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸੱਪ-ਯਜ੍ਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਘਟਿਤ ਹੋਈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ, ਕੋਮਲਕ, ਸ਼ਵਾਸਨਾ, ਮੌਨਵੇਪਗਾ, ਭੈਰਵ, ਮੁੰਡਵੇਦੰਗਾ, ਪੀਸ਼ੰਗਾ, ਉਦਾਪਾਰਕਾ, ਰਿਸ਼ਭ, ਵੇਗਵਾਨ, ਪਿੰਡਾਰਕਾ ਅਤੇ ਮਹਾਹਨੂ—ਇਹ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਾਮ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਕਤਾਂਗ, ਸਰਵਸਾਰੰਗ, ਸਮ੍ਰਿਧਪਟਾਵਾਸ, ਵਰਾਹਕ, ਵੀਰਨਕ, ਸੁਚਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਵੇਗਿਕਾ ਵੀ ਹਨ। ਫਿਰ ਪਰਾਸ਼ਰ, ਤਰੁਣਕ, ਮਣੀ, ਸਕੰਧ ਅਤੇ ਅਰੁਣੀ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਪ ਇਤਨੇ ਅਨੇਕ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਤੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਈ ਸੱਪ ਤਾਂ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ—ਕੋਈ ਦੋ ਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਕੋਈ ਪੰਜ, ਕੋਈ ਸੱਤ, ਦਸ, ਸੌ ਜਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ। ਇਹ ਸੱਪ ਭਿਆਨਕ, ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਅੱਗ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗੇ, ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਪਰਵਤਾਂ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਲੰਬੇ ਤੇ ਦੋ ਯੋਜਨ ਚੌੜੇ, ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੀ ਚਾਹੁਣ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ, ਜਿਹੜੀ ਚਾਹੁਣ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਲੈਂਦੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅੱਗ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਜਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਨ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਏ। ਹੁਣ, ਆਉਣ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਵੱਲ, ਜੋ ਆਸਤੀਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਮਨ-ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਇੱਕ ਸੱਪ (ਤਖ਼ਸ਼ਕ) ਫਿਸਲ ਗਿਆ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟੰਗਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯਾ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ। ਯਜ੍ਨ ਸ਼ਾਂਤਿ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਤਖ਼ਸ਼ਕ, ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਿਆ। ਸੂਤ ਜੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਤਖ਼ਸ਼ਕ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਿਆ? ਇਸ ਵੇਲੇ, ਆਸਤੀਕ ਨੇ ਤਖ਼ਸ਼ਕ ਨੂੰ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡਰਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੋਸ਼ਹਵਾਸ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਬੁਲਾਇਆ—"ਰੁਕ ਜਾ! ਰੁਕ ਜਾ! ਰੁਕ ਜਾ!" ਤਖ਼ਸ਼ਕ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟੰਗਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਵੱਡੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਸਭ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ—"ਜੋ ਆਸਤੀਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਸੋ ਹੋਵੇ।" "ਇਹ ਯਜ੍ਨ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਮਿਲੇ, ਆਸਤੀਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੂਤ ਦੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ।" ਜਦ ਆਸਤੀਕ ਨੂੰ ਵਰ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਮਚ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਨ ਤੁਰੰਤ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਂਡਵ ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦਾ ਉਹ ਯਜ੍ਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜਨਮੇਜਯਾ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਪੰਡਤਾਂ, ਸਭਾ ਅਤੇ ਸਭ ਆਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦਿੱਤੀ। ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਿਲਪੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਯਜ੍ਨ ਰੁਕਵਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਇਹ ਕਾਰਜ ਕਰਵਾਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੌਲਤ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਅਤੁੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਸਤੀਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਖਰੀ ਸੰਮਾਨ-ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਸਤੀਕ ਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਭੇਜਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਸਤੀਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਮੁੜ ਆਈਂ, ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ।" ਆਸਤੀਕ ਨੇ "ਜੈ ਹੋਵੇ" ਕਹਿ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਘਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਸੱਪ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਆਸਤੀਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ ਮੰਗ।" ਸਾਰੇ ਸੱਪ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਸਤੀਕ ਨੂੰ ਆਖਣ, "ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ, ਪਿਆਰੇ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਆਸਤੀਕ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸਵੇਰੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਇਹ ਧਰਮ-ਕਥਾ ਸੁਣਣਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਾ ਹੋਵੇ।" ਸੱਪ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਜੈ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਵਰ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਸਾਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ, ਉਹ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।" ਜੋ ਕੋਈ ਆਸੀਤ, ਆਰਤਿਮੰਤ ਅਤੇ ਸੁਨੀਥ ਦਾ ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। "ਹੇ ਸੱਪੋ, ਜਿਹੜਾ ਜਰਤਕਾਰੂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਜਰਤਕਾਰੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਆਸਤੀਕ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਪ-ਯਜ੍ਨ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਉਸਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਉ।" "ਹੇ ਸੱਪ, ਵਾਪਸ ਜਾ, ਤੈਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹੋਵੇ; ਜਨਮੇਜਯਾ ਦੇ ਯਜ੍ਨ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਆਸਤੀਕ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਭੁੱਲੀਂ।" ਜੇ ਕੋਈ ਸੱਪ ਆਸਤੀਕ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਸਿੰਸਪਾ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮੁੱਖ ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਆਸਤੀਕ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨ ਵਾਪਸੀ ਵੱਲ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਭ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਬੋਲ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਸਤੀਕ ਨੇ, ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਆਸਤੀਕ ਦੀ ਕਥਾ ਜਿਵੇਂ ਘਟਿਤ ਹੋਈ, ਸੁਣਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਪ੍ਰਮਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰੁਰੂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਸਤੀਕ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਆਖ ਦਿੱਤਾ।