ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਦ੍ਵਿਜ—ਯਾਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਆਪਣੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਜਪ, ਤਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਜਗਾ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਅਸੀਂ ਕੀ ਸੁਣੀਏ?” ਪੁਰਾਤਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੜੀਆਂ ਹਨ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ਿ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਉਹ ਕਥਾ, ਜਿਸਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਭਾਗ ਹਨ, ਗੂੜ੍ਹ ਅਰਥ ਅਤੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਭਾਰਤ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਰਥ, ਸੁੰਦਰ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਭਾਰਤ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਿ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਨੂੰ, ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਠੀਕ ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਰਚਨਾ, ਜੋ ਚਾਰ ਵੈਦਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ਚਰਜਮਈ ਕਰਤਬਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਖ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਸੱਤਾਧਾਰੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਪਿਆ ਅਤੇ ਸਤਕਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਇੱਕ ਅੱਖਰੀ ਸੱਚ, ਬ੍ਰਹਮ, ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਸਦੀਵੀ—ਜੋ ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ, ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਉੱਚ ਅਤੇ ਨੀਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਾਤਨ, ਸਰਵੋਤਮ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ। ਮੰਗਲਮਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਜੋ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਹਰੀ—ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ਚਰਜਮਈ ਕਰਤਬ, ਮੈਂ ਸੁਣਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਣਗਣ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਕਹਿਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਹ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਾਂਗਾ। ਕਈ ਕਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਕਈ ਹੁਣ ਸੁਣਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਓਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਣਗੇ। ਪਰ ਇਹ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਦ੍ਵਿਜ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਦੇਵਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੀ ਉਲਲੇਖ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਹੋਈ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ। ਤਪ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨਾਲ, ਸਦੀਵੀ ਵੈਦ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ। ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ, ਇਕ ਸਾਫ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਧਰਮਵਾਨ ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਧੂਬ ਦੀ ਘਾਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਇਆ। ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੰਜਮਤ, ਵਿਆਸ ਨੇ ਤਪ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਧਰਮਕ ਰੂਪ ਵਿਚਾਰਿਆ। ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖ ਲਿਆ। ਉਸ ਹਨੇਰੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਚਾਨਣ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਭ ਪਾਸੋਂ ਹਨੇਰਾ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਅੰਡਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬੀਜ ਸੀ। ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਤੱਤ ਨੂੰ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ, ਚਾਨਣ, ਅਮਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਅਤੇ ਅਗੋਚਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਸਮਤਾ ਦਾ ਤੱਤ; ਅਪ੍ਰਗਟ, ਸੁਖਸ਼ਮ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ ਦੋਹਾਂ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ, ਪਿਤਾਮਹ—ਇਕ ਮਾਤਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਥਾਨੂ, ਮਨੂ, ਕਾ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਜਨਮੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਦਕਸ਼, ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ; ਫਿਰ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਇਕੱਤੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਅਤੇ ਉਹ ਪੁਰਖ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਣਮਾਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਆਦਿਤਯ, ਵਾਸੂ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਯਕਸ਼, ਸਾਧਯ, ਪਿਸਾਚ, ਗੁਹ੍ਯਕ ਅਤੇ ਪਿਤਰ; ਫਿਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਜਨਮੇ। ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਵਾਯੁ, ਮੱਧ-ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਸਾਲ, ਰੁੱਤਾਂ, ਮਹੀਨੇ, ਪਖਵਾਡੇ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਬਣਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਨਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਚੱਕਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਉਸਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਨਾ ਨਾਸ। ਤੇਤੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਤੀਹ ਸੌ, ਤੇਤੀ ਦੇਵਤੇ—ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਆਸਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਬ੍ਰਿਹਦਭਾਨੂ, ਅੱਖ, ਆਤਮਾ, ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ; ਉਹ ਸਵਿਤਾ, ਰਿਚੀਕ, ਅਰਕ, ਭਾਨੂ, ਚਾਨਣ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰਵੀ ਹੈ। ਵਿਵਸਵਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਨੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਭ੍ਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੁਭਰਾਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਭਰਾਟ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਉਤਪਾਦਕ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ: ਦਸ਼ਜਯੋਤੀ, ਸ਼ਤਜਯੋਤੀ, ਅਤੇ ਸਾਹਸ੍ਰਜਯੋਤੀ। ਦਸ਼ਜਯੋਤੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਦੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਸ਼ਤਜਯੋਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ। ਸਾਹਸ੍ਰਜਯੋਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕੁਰੁ, ਯਾਦਵ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਯਯਾਤੀ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ, ਅਨੇਕ ਵੰਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਪਸਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।