ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਉਸ ਤਖ਼ਸ਼ਕਾ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਾਂ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸੱਪ ਕਿਵੇਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ?” ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ: “ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਪ ਦੇ ਵਿਸ਼-ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤਖ਼ਸ਼ਕਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਤਪਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਸੱਪ ਜਲ ਜਾਵੇ।” ਇਸ ਤੇ, ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ خاطر ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯਜਨ ਰਚਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ‘ਸਰਵ-ਯਜਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਯਜਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਯਜਨ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਤਖ਼ਸ਼ਕਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਸਾੜਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਉਹ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰੋ।” ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਯਜਨ-ਸਥਲ ਦੀ ਮਾਪ-ਤੋਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਕਿ ਯਜਨ-ਸਥਾਪਨਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਵਿਦਵਾਨ ਵੈਦਿਕ ਪੁਰਸ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਉੱਚ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ, ਧਨ-ਅਨਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਨਾਲ, ਯਜਨ-ਚੌਕ ਠੀਕ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੱਪ-ਯਜਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਉਪਨਯਨ ਕਰਵਾਇਆ; ਇਹ ਸੱਪ-ਯਜਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਸ਼ਕੁਣ ਉਭਰਿਆ, ਜੋ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਜਦ ਯਜਨ-ਸਥਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਵਾਜ਼ ਉਭਰੀ। ਉਸਤਾਦ ਵਿਦਵਾਨ, ਜੋ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਤੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਆਰਕੀਟੈਕਟ, ਰਥ-ਚਲਾਕ ਤੇ ਪੁਰਾਣ-ਪਾਠਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਮਾਪ-ਤੋਲ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਹ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਪਨਯਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਕੋਈ ਅਣਜਾਣਾ ਇੱਥੇ ਨਾ ਆਵੇ।” ਫਿਰ, ਸੱਪ-ਯਜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ; ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਕਰਤਬ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਭਾਈ। ਕਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਲਾਲ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਪਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਮਨ ਠੰਢੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਸਾਰੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ। ਸੱਪ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪੈਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਕੰਬਦੇ, ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮੋੜਦੇ; ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਤੇ ਸਿਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਭਾਨੂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ। ਚਿੱਟੇ, ਕਾਲੇ, ਨੀਲੇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ—ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਤਪਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਪਏ। ਗੋਕਰਨ ਦੀ ਮਾਪ ਇੱਕ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਹੈ; ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੱਖਾਂ, ਦਸ ਲੱਖ, ਕ੍ਰੋੜਾਂ—ਬੇਬਸ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ—ਸੱਪ ਉਥੇ ਮਰ ਗਏ। ਕਈ ਸੱਪ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਕਈ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ; ਪਾਗਲ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮਸਤ, ਵੱਡੀ ਦੇਹ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ। ਕਈ ਲੰਬੇ, ਛੋਟੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ, ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਲਾਟੀ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ; ਮਾਤਾ ਦੀ ਆਖ ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਪੰਡਵ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਦੇ ਸੱਪ-ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਪੰਡਿਤ ਸਨ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ? ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸੱਪ-ਯਜਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ ਤੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਵਿੱਚ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ? ਹੇ ਪਿਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ; ਕੌਣ ਸੂਤ ਸਨ, ਜੋ ਯਜਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ? ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਤੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਥੇ, ਹੋਤ੍ਰ—ਚੰਦਭਾਰਗਵ, ਜੋ ਚ੍ਯਵਨ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਉਦਗਾਤ੍ਰ—ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਕੌਤਸ ਤੇ ਜੈਮਿਨੀ; ਬ੍ਰਹਮਾ—ਸ਼ਾਰੰਗਰਵ; ਅਧਵਰਯੂ—ਪਿੰਗਲ। ਵਿਆਸ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ; ਉਦਦਾਲਕ, ਪ੍ਰਮਾਤਕ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਪਿੰਗਲ। ਅਸੀਤ, ਦੇਵਲ, ਨਾਰਦ, ਪਾਰਵਤ, ਆਤਰੇਯ, ਕੁੰਦਾ-ਜਠਰਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਾਲਘਾਟ। ਵਤ੍ਸਯ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵ, ਜੋ ਪਾਠ ਤੇ ਅਧ੍ਯਯਨ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਸੀ; ਕੋਹਲ, ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ, ਮੌਦਗਲਯ, ਤੇ ਸਮਸੌਰਭ। ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੈਦਿਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪੰਡਿਤ, ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਜਦ ਪੰਡਿਤ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੱਪ ਉਥੇ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੈਂਦੇ। ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਚਰਬੀ ਤੇ ਮੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਗਣ ਲੱਗੀਆਂ; ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਹ ਜਲਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਅਜੀਬ ਸੁਗੰਧ ਫੈਲ ਗਈ। ਜਦ ਸੱਪ ਪੈਂਦੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜੇ, ਅਵਿਰਤ ਧੁਨੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾੜੇ ਗਏ। ਪਰ ਤਖ਼ਸ਼ਕਾ, ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਰਨ ਆਈ। ਇੰਦਰ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਤਖ਼ਸ਼ਕਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇੱਥੇ, ਤਖ਼ਸ਼ਕਾ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੇਲੇ ਸੱਪ-ਯਜਨ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।