ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੌਣ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤਖ਼ਸ਼ਕ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਮੁਨੀ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣੀ ਜਾਂ ਵੇਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਆਦਮੀ, ਰਾਜਨ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਨ ਤਾਂ ਤਖ਼ਸ਼ਕ, ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਦਰੱਖਤ, ਉਸ ਆਦਮੀ ਸਮੇਤ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਿਆ। ਪਰ, ਰਾਜਨ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਰੱਖਤ ਬਚ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ, ਜੋ ਤਖ਼ਸ਼ਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਅਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਢੰਗ ਸਮਝੋ, ਉਹ ਅਮਲ ਕਰੋ।” ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਲੰਬੇ ਤੇ ਗਰਮ ਆਹ ਭਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅੰਸੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਇਹ ਰਾਜਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਅੰਸੂ ਰੋਕੇ, ਤੇ ਜਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਹੈ, ਬੋਲਿਆ। ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਫੈਸਲਾ ਪੱਕਾ ਹੈ। ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ—ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਖ਼ਸ਼ਕ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਹੁਣ ਹਿਸਾਬ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਹੀ, ਸ੍ਰਿੰਗੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਚਾਲਾਕੀ ਕਾਰਨ, ਕਸ਼ਯਪ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਜੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਬਚ ਜਾਂਦੇ। ਤਖ਼ਸ਼ਕ ਨੂੰ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣਾ ਸੀ ਜੇ ਰਾਜਾ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਬਚ ਜਾਂਦੇ? ਪਰ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੁੜਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜਾ ਜੀਉਂਦੇ ਨਾ ਰਹਿਣ। ਇਹ ਤਖ਼ਸ਼ਕ ਵਲੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਤਤੰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ, ਸਰਪ-ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਲੈ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਹੋਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਬੋਲਿਆ, “ਉਹ ਤਖ਼ਸ਼ਕ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ... ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਾਵ ਕਰਾਂ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੱਪ ਕਿਵੇਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ?” ਰਾਜਾ ਨੇ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ, “ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤਖ਼ਸ਼ਕ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਸੱਪ ਦੀ ਵਿਸ਼-ਅੱਗ ਨੇ ਸਾੜਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਮੰਦਬੁਧਿ ਤਖ਼ਸ਼ਕ ਨੂੰ ਸਾੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਰਾਜਨ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ 'ਸਰਵ-ਮੇਧ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਯਜਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ। ਇਹ ਯਜਨ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੈ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਤਖ਼ਸ਼ਕ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਇਹ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ।” ਫਿਰ, ਹੋਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜਨ-ਸਥਲ ਨੂੰ ਨਾਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਪੂਰਨ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਜਨ-ਵੇਦੀ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਯਜਨ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਰਪ-ਯਜਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕੁਨ ਉਪਜਿਆ, ਜੋ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਵਾਘਾ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਯਜਨ-ਸਥਲ ਬਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਸ਼ਕਾਰ, ਸਰਥੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ-ਪਾਠਕ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਨਾਪ ਤੋਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ, ਦীক্ষਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਕੋਈ ਅਣਜਾਣ ਇਥੇ ਨਾ ਆਵੇ।” ਫਿਰ, ਸਰਪ-ਯਜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਸੀ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਕਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਅੱਖਾਂ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਲਾਲ, ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹਿਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੱਦ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਸੱਪ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਿੱਚ, ਤੜਪਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਕੰਬਦੇ, ਤੇਜ਼ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲਪਟਦੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪੂਛਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਉਠਾ ਕੇ, ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਭਾਨੁ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ। ਚਿੱਟੇ, ਕਾਲੇ, ਨੀਲੇ, ਬੁੱਢੇ, ਨਵੇਂ—ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੱਪ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਮੇਜਯ ਦੀ ਸਰਪ-ਯਜਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਵੰਸ ਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗੀ।