ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਜਰਤਕਾਰੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਭੈਣ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਆਂਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਕੰਠ ਰੁੰਧਿਆ ਹੋਇਆ, ਬੜੀ ਵਿਨਤੀ ਨਾਲ ਬੋਲੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਖੱਬੀ ران ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ! ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਛੱਡ ਨਾ ਦੇਵੀਂ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਵਿਚ ਹੀ ਲੱਗੀ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ—ਜੇ ਮੈਂ, ਅਕਿਸ਼ਮਤ ਤੇ ਅਸਫਲ, ਉਹ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਾਕਾਂ ਵਿਚ ਵਾਸੁਕੀ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹੇਗਾ? "ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਆਸ ਸੀ, ਜੋ ਹਜੇ ਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਜਦ ਤੂੰ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਇਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅੰਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੱਪਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, "ਜੇ ਤੇਰੇ ਵਚਨ ਉਚਿਤ ਤੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਹੇ ਜਰਤਕਾਰੂ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੋਏਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਜਰਤਕਾਰੂ ਫਿਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਉਪਰੰਤ, ਜਰਤਕਾਰੂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਾਸੁਕੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਸੁਕੀ, ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਨ ਹੈ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਸੁਣ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਆਸ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, "ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਜੇ ਇਹ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੱਪ-ਯਜña ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਭੈਣ, ਕੀ ਤੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਵਿਅਰਥ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮਾਮਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੁੱਛਿਆ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਕਦੇ ਉਸ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਭੈਣ, ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਜੋ ਚਿਰਤੋਂ ਚੁਭੀ ਹੋਈ ਪੀੜ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਰ ਕਰ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਜਰਤਕਾਰੂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, "ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਾਹ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ 'ਹਾਂ, ਹੈ' ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਜੋ ਇਕ ਵਾਰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗਾ। ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਨਾਗ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ, ਜੋ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕੂ। ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਸੁਕੀ, ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ, ਉਪਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸੋਹਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅੰਸ਼ ਸੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਅਤੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਨਾਗ ਰਾਜ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦੇਵ-ਸੰਤਾਨ ਵਰਗਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ, ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਭਰਿਗੁ ਪੁੱਤਰ ਚ੍ਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲੋਂ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸਿੱਖੇ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਵਰਤਾਂ ਕਰਦਾ, ਬੁੱਧੀ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਕਾ ਪਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਉਹ ਹਜੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ "ਉਹ ਹੈ," ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅਸਤਿਕਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬੱਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉੱਥੇ ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਅਥਾਹ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡਿਆ।" ਤਦ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜੋ ਰਾਜਾ ਪੂਛਦਾ ਸੀ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ। "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਪੂਰਾ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਸਹੀ ਕਰਮ ਕਰਾਂਗਾ।" ਤਦ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮੰਤਰੀਆਂ ਜਨਮੇਜਯ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਸੁਣੋ, ਰਾਜਨ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਚਰਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਸੁਣੋ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਜੀਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ; ਰਾਜਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।