ਜਿਵੇਂ ਚੰਨਦੀ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਚੰਨ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਜਰਤਕਾਰੂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਵਧੀ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਰਤਕਾਰੂ ਥੱਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁੱਤ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ, ਸੂਰਜ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਵਾਸੁਕੀ ਦੀ ਭੈਣ, ਜੋ ਕਿ ਜਰਤਕਾਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਸੀ—ਕੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਨਾ? ਉਹ ਦੁਖੀ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਣਧਰਮ ਨਾ ਕਰਾਂ? ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਕਦੇ ਕਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁੱਸਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਰਤਵ ਵਿੱਚ ਚੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਕਰਤਵ ਦੀ ਚੂਕ ਵੱਡੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਆਇਆ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਪਰ ਜੇ ਜਗਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਦੀ ਚੂਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਜਰਤਕਾਰੂ ਦੀ ਨਾਗਿਨ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਆਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੈਂਟ ਕੇ ਸੁੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਕੋਮਲ ਬੋਲ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਉਠੋ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ 'ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹੋ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਰੀਤ ਅਦਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਲਾਲੀ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੰਧਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਜਰਤਕਾਰੂ, ਕੰਬਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੋਠਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਅਪਮਾਨਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਨਾਗਿਨ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗਾ; ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਇਹ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਮੈਂ ਸੁੱਤਿਆ ਸੀ, ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਸਕਦੀ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਥੋਂ ਜਾਣਾ ਹੀ ਹੈ; ਕੋਈ ਵੀ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਅਪਮਾਨਨਾ ਹੋਵੇ।" "ਫਿਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ, ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਇਹ ਥਾਂ ਨਹੀਂ।" ਪਤੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਰਤਕਾਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਮਨ ਹਿਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਵਾਸੁਕੀ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਜਗਾਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਰਤਵ ਦੀ ਚੂਕ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਜਰਤਕਾਰੂ।" ਪਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਅਤੇ ਨਾਗਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਕੇ, ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਨਾਗਿਨ।" "ਜੋ ਵਾਅਦਾ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਵਤੀ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ—ਹੁਣ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਣਾ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਇਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂ, ਹੇ ਡਰਪੋਕ ਨਾਰੀ, ਉਸਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਵੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਤੂੰ, ਮੇਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨਾਰੀ, ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਰਤਕਾਰੂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਉਸਦੇ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਹੌਂਸਲਾ ਕਰ ਕੇ, ਜਦ ਉਸਦੀ ਖੱਬੀ ਰਾਨ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਨਾ ਛੱਡੋ।" "ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ 'ਚ ਟਿਕੀ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਲਾਭ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵਾਸੁਕੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਜੇ ਮੈਂ, ਅਭਾਗੀ, ਉਹ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਵਾਸੁਕੀ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸੋਚੇਗਾ?" "ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਸੀ, ਉਹ ਹਜੇ ਤੱਕ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਮੇਰੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਆਪਣੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।" "ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅੰਕੁਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾਗਾਂ ਕੋਲ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਜਰਤਕਾਰੂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਜੇ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਠੀਕ ਹਨ, ਹੇ ਜਰਤਕਾਰੂ—" "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਮਹਾਨ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਜਰਤਕਾਰੂ, ਆਪਣੇ ਨਿਰਣਯ 'ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਫੇਰ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਰਤਕਾਰੂ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਵਾਸੁਕੀ ਕੋਲ ਗਈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਸੁਕੀ, ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਸੁਣ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦੁਖੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: "ਤੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਕੋਮਲ ਨਾਰੀ, ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਜੇ ਇਹ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸਦੇ ਲਈ ਹੋਵੇ।" "ਉਹ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਸੱਪ-ਯਜੰਜ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਏਗਾ; ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।" "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਕੀ ਤੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਸ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਦਾ ਯਤਨ ਵਿਅਰਥ ਜਾਵੇ।" "ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗੱਲ ਪੁੱਛਣੀ ਮੇਰੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮਾਮਲਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ।" "ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਖਤ ਸੁਭਾਉ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਕੋਮਲ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ ਦੱਸ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਚਿਰਕਾਲ ਤੋਂ ਚੁਭ ਰਹੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਰ ਕਰ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਰਤਕਾਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਭਰਾ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਹਾਂ' ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।