ਸੰਝਿਆ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਵਿੱਖੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਗਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਿੱਤ ਲਏ ਗਏ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਦੁਆਰਕਾ ਦੀ ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵਿਆਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੀਰ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਆਏ, ਤਦ ਵੀ, ਸੰਝਿਆ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਖਾਂਡਵਨ ਦੇ ਅੱਗ-ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਦੋਂ ਵੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੰਜੇ ਪੁੱਤਰ ਲੱਖਾ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਬਚ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾ ਰੱਖੀ। ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵਿੱਖੋ ਕੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਾਂਚਾਲ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਇਕਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਦੋਂ ਵੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾ ਰਹੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਮਗਧ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਮੇਰੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਮੁੱਕ ਗਈ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰੋ ਰਹੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਇਕ ਵਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਮਹੀਨਾਵਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਆਸਰਾ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾ ਨਾ ਸਕੇ, ਮੇਰੀ ਆਸ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮੂਰਖ ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਹ ਲਾਜ਼ਤਲਕ ਖੇਡ ਮੁਕਦੀ ਨਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਕੋਲ ਜੂਏ ‘ਚ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਗਵਾ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਨੋਖੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਧਰਮੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਾਸਤੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰੇ, ਮੇਰੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਮੁੱਕ ਗਈ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਭਿਖਿਆ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਬਣ ਗਏ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਇੰਦਰ ਕੋਲੋਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖੇ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਕਹਲਾਇਆ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕਾਲਕੇਯ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਪੌਲੋਮ, ਜੋ ਵਰਦਾਨਾਂ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿੱਤ ਸੀ, ਅਰਜੁਨ ਵਲੋਂ ਹਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਵਾਸਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਤੋਂ ਕਾਮਯਾਬ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪਾਂਡਵਾਂ, ਲੋਮਸ਼ਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵਾ ਕੋਲੋਂ ਜੂਏ ਦਾ ਰਾਜ ਸਿੱਖਿਆ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਭੀਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਂਡਵ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਅਪਹੁੰਚ ਥਾਂ ‘ਤੇ, ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਗੋਧਨ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਲੋਂ ਫੜੇ ਗਏ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਯਕਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੜੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਮੇਤ ਵਿਰਾਟ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੇਖ ਬਦਲ ਕੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿੱਚਕ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੌ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਸਿਰਮੌਰ ਪੁੱਤਰ ਧਨੰਜੈ ਅਰਜੁਨ ਵਲੋਂ, ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਰਥ ਤੇ ਸੀ, ਵਿਰਾਟ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮਤਸ੍ਯ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਉੱਤਰਾ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰਿਆ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਹਾਰੇ ਹੋਏ, ਧਨ-ਹੀਨ, ਵੰਞੇ ਹੋਏ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਵੀ ਸੱਤ ਅਖੰਡ ਸੈਣਿਕ ਟੋਲੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮਾਧਵ ਵਾਸੁਦੇਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਇਕ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਹੀ ਨਾਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਸਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਸਫਲ ਵਾਪਸ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਦਰਸਾਏ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਵਾਸੁਦੇਵ ਰਥ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਵਾਸੁਦੇਵ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕਰਣ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਦ ਤੂੰ ਲੜ ਰਿਹਾ, ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ,” ਅਤੇ ਫੌਜ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਧਨੁਸ਼ ਗਾਂਡੀਵ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਇਕਠੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਥੱਕ ਕੇ ਰਥ ‘ਚ ਬੈਠਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਰਥਾਂ ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਨਾ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਭੀਸ਼ਮ, ਜੋ ਬੜੀ ਹੀ ਵਿਰਲੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਅਜਿੱਤ ਸੀ, ਪਾਰਥ ਨੇ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਭੀਸ਼ਮ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਸਯਿਆਂ ਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੋਮਕਾ ਘੱਟ ਬਚੇ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਲੇਟਿਆ ਸੀ, ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਸ਼ੁੱਕਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਪਾਂਡਵਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਥਾਂ ਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਪਾਸੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਝਿਆ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।