ਸੰਸਾਰੀ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਟ ਅਤੇ ਭੈੰਕਰ ਜਥੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਜੋ ਸ਼ਾਪ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕਦਰੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਿਰਫ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਰਹੇ। ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਨੇ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਬਦਰੀ, ਗੋਕਰਨ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਲਾ, ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਜਟਾਂ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਅਡਿੱਗ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸ਼ੇਸ਼ਾ, ਤੂੰ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸ਼ੇਸ਼ਾ, ਤੂੰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਹੈ?" ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਇੱਕੋ ਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਮੰਦ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੇਹਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਆਗਿਆ ਦੇਵੋ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਰਹਾਂ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਸਭ ਨਾ ਵੇਖਣਾ ਪਵੇ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਨਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸਾਡਾ ਹੋਰ ਭਰਾ ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੀ ਤੋਂ ਵਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਆਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਨਾ ਪਏ।" ਜਦੋਂ ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਨੇ ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਆਖੀਆਂ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਸ਼ੇਸ਼ਾ, ਤੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਪਾਅ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਭਰਾ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਹੁਣ, ਸ਼ੇਸ਼ਾ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ—ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਰੀ ਹੈ। ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰਾ ਮਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।" ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਇਹੀ ਵਰ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਧਰਮ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਸ਼ੇਸ਼ਾ। ਹੁਣ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇਕ ਕੰਮ ਕਰ।" "ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਉਪਵਨਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ—ਹੇ ਸ਼ੇਸ਼ਾ, ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥਾਮ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਹਿਲੇ ਨਾ।" ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਵਰਦਾਤਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਥਾਮ ਲਵਾਂਗਾ, ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਮੈਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਥਾਂ ਦੇਣ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਾ, ਹੇ ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਉਹ ਆਪ ਤੈਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇਵੇਗੀ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰੇਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਨੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਰਸਤਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਸਰਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਵਿਹੜਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਨੰਤ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਥਾਮ ਲਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਸ਼ੇਸ਼ਾ, ਸਰਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਧਰਮ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਪ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਨਾਲ ਥਾਮ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਨੰਤ (ਸ਼ੇਸ਼ਾ) ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਥਾਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਸੁਪਰਨਾ, ਅਮਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਗਰੁੜ, ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਅਨੰਤ ਚਲੇ ਗਏ, ਵਾਸੁਕੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸਰਪਾਂ ਵਲੋਂ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ, ਵਾਸੁਕੀ, ਸਰਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੋਚਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਕਿਵੇਂ ਨਿਰਥਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਰਾਵਤ ਆਦਿ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਰਾਵੋ। ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਰੋਧੀ ਉਪਾਅ ਲੱਭੀਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਹਰ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਉਪਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਪਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿਤੇ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਅਪਾਰ ਅਤੇ ਸੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਲੱਗ ਗਿਆ, ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਸਾਡਾ ਪੂਰਨ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਠੋਰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਆਓ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਸਰਪਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਹੱਥੋਂ ਨਾ ਨਿਕਲ ਜਾਏ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹਾਂ, ਚਲੋ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਲੱਭੀਏ।" "ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਉਂ ਜਨਮੇਜਯਾ ਵਲੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਯਜ੍ਯ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਰਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਦਰੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਇਕ ਜੁਟ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਸਰਪਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣੀਏ ਤੇ ਜਨਮੇਜਯਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸਦੇ ਯਜ੍ਯ ਨੂੰ ਰੁਕਵਾ ਲਈਏ।" ਹੋਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਅਸੀਂ ਸਭ ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਜਾਈਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨ ਲਵੇ।" "ਉਹ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਪੂਛੇਗਾ; ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਸਲਾਹ ਦੇਵਾਂਗੇ ਕਿ ਯਜ੍ਯ ਹੋਣ ਨਾ ਪਾਵੇ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਯਜ੍ਯ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇਗਾ; ਅਸੀਂ ਆਖਾਂਗੇ—'ਨਹੀਂ'।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰਪਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਆ ਰਹੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਪਾਅ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਏ।