ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਬੜੀ ਵਿਸਤ੍ਰਤ ਸੀ। ਕਾਂਬਲਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਤਾਰਾ, ਕਾਲਿਕੇਯਾ, ਦੋ ਨਾਗ ਵ੍ਰਤਤਸਮਵਰਤਕ, ਅਤੇ ਪਦਮਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਨਾਗ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਗ ਸਨ। ਸ਼ੰਖਮੁਖ, ਕੁਸ਼ਮੰਡਕਾ, ਕਸ਼ੇਮਾ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਰਕਾ ਵੀ ਨਾਗ ਸਨ। ਕਰਵੀਰਾ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾ, ਬਿਲਵਕਾ, ਬਿਲਵਪੰਡੁਰਾ, ਮੁਸ਼ਕਦਾ, ਸ਼ੰਖਸ਼ਿਰਾ, ਪੂਰਨਭਦ੍ਰਾ ਅਤੇ ਹਰਿਦ੍ਰਕਾ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਅਪਰਾਜਿਤਾ, ਜੋਤਿਕਾ, ਪੰਨਾਗਾ, ਸ਼੍ਰੀਵਾਹਾ, ਕੌਰਵਿਆ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖਪਿੰਡਾ — ਇਹ ਵੀ ਮਹਾਨ ਨਾਗ ਸਨ। ਵੀਰਾਜਾ, ਸੁਬਾਹੁ, ਸ਼ਾਲੀਪਿੰਡਾ, ਹਸਤਿਪਿੰਡਾ, ਪੀਥਰਕਾ, ਸੁਮੁਖਾ ਅਤੇ ਕੌਨਾਪਾਸ਼ਨਾ — ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕੁਥਾਰਾ, ਕੁੰਜਰਾ, ਨਾਗ, ਪ੍ਰਭਾਕਰਾ, ਕੁਮੁਦਾ, ਕੁਮੁਦਾਕਸ਼ਾ, ਤਿੱਤਿਰੀ ਅਤੇ ਹਲਿਕਾ — ਇਹ ਵੀ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਕਾਰਦਮਾ, ਮਹਾਨ ਨਾਗ, ਨਾਗ ਬਹੁਮੁਲਕਾ, ਨਾਗ ਕਾਰਕਰਾ ਅਤੇ ਅਕਾਰਕਰਾ, ਕੁੰਦੋਦਰਾ ਅਤੇ ਮਹੋਦਰਾ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਵਖਰੇ-ਵਖਰੇ ਸਨ। ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਗ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ। ਇਹਨਾਂ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਸੰਤਾਨ — ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਣਗਿਣਤ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ। ਇੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਨਾਗ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾਗ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਭੈੜੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਏ ਗਏ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਪਿਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮਹਾਨ ਸ਼ੇਸ਼ਾ, ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਕਦਰੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਨੇ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਬਦਰੀ, ਗੋਕਰਨ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਰਣਿਆ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਲਾ, ਨਿਯਮਤ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਸੰਯਮ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ — ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਝੂੜੀ, ਚਮੜੀ, ਹੱਡੀਆਂ, ਲੰਬੇ ਜਟਾਂ ਅਤੇ ਛਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਸ਼ੇਸ਼ਾ, ਤੂੰ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰ।" "ਤੇਰੀ ਭਾਰੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਿਸਪਾਪ, ਤੂੰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਹੈ?" ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਇੱਕੋ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁਧੀ ਮੰਦ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ — ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਗਿਆ ਦੇ।" "ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਨਾ ਵੇਖਣਾ ਪਵੇ।" "ਉਹ ਵਿਨਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸਹਿਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸਾਡਾ ਹੋਰ ਭਰਾ ਵੈਨਤੇਯਾ (ਗਰੁੜ) ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਡਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਕਸ਼ਯਪਾ ਤੋਂ ਵਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤਪਸਿਆ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਪਰ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਯਕੀਨੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਜਦੋਂ ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ੇਸ਼ਾ, ਤੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ।" "ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਪਰ, ਹੇ ਨਾਗ, ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਹੁਣ, ਹੇ ਸ਼ੇਸ਼ਾ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗ — ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।" "ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਮਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਨਾਗ। ਤੇਰਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੇ।" "ਇਹੀ ਵਰ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ: ਮੇਰਾ ਮਨ ਧਰਮ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖੇ।" "ਤੇਰੇ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ੇਸ਼ਾ। ਹੁਣ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਕੰਮ ਕਰ।" "ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾ, ਪਿੰਡਾਂ, ਉਪਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ — ਹੇ ਸ਼ੇਸ਼ਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਰੱਖ।" "ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਰੱਖਾਂਗਾ, ਜੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਮੈਨੂੰ ਠਹਿਰਣ ਦੀ ਥਾਂ ਦੇਵੇ।" "ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਜਾ, ਹੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ; ਧਰਤੀ ਖੁਦ ਤੈਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਚ ਰਸਤਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉੱਥੇ ਠਹਿਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੋਲਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। "ਤੂੰ ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਹੈਂ, ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਧਰਮ ਦੇ ਦੇਵਤਾ; ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਤਹੀਨ ਕੋਲਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਨੰਤ (ਸ਼ੇਸ਼ਾ) ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਕੇਲਾ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਸੁਪਰਨ (ਗਰੁੜ), ਜੋ ਅਮਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਥੀ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਅਨੰਤ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵਾਸੁਕੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਵਾਸੁਕੀ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਕਿਵੇਂ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ — ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਰਾਵਤ ਆਦਿ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਵਾਲੇ ਸਨ — ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ। "ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਜਿਵੇਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਨਿਸਪਾਪੋ। ਅਸੀਂ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" "ਹਰ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਦੀ ਤਪਸਿਆ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੰਭਾਲਣ ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਦੀ ਰਾਜਗਦੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਤ ਕਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।