ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦਵੈਪਾਇਨ ਵਿਆਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸੰਕਲਪ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਪર્વਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੈ—ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੋਰ ਯੋਗ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੰਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ: ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਹ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕ ਮਨੁੱਖਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਥਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ, ਅਸੀਤ ਅਤੇ ਦੇਵਲ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਨੇ ਇਹ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਕਥਾ ਧਰਮਪ੍ਰਾਣ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮੇਜਯ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ। ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ, ਜੋ ਵਿਆਸ ਦੇ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਸਭ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ, ਨੇ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਇੱਕ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਹੜੀ ਮੈਂ ਉਚਾਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਕਰਨ ਉਸ ਦਾ ਤਣਾ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਉਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਹਨ, ਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰ, ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਧਰਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ, ਅਰਜੁਨ ਉਸ ਦਾ ਤਣਾ, ਭੀਮਸੇਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਮਾਦ੍ਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਹਨ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ। ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਸ਼ੌਰਿਆ ਨਾਲ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਜਿੱਤੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। ਇਕ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਹਿਰਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਾਂਡੂ ਉੱਤੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਕਲੇਸ਼ ਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਚੇ ਆਚਾਰ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਆਏ। ਮਾਤਾ ਕੁੰਤੀ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਦੇ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਧਰਮ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਉਂ ਹੀ ਮਾਦ੍ਰੀ ਨੇ ਵੀ ਅਸ਼ਵਿਨ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ—ਕੁੰਤੀ ਅਤੇ ਮਾਦ੍ਰੀ ਤੋਂ—ਮੰਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਨਮ ਲਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਲੇ ਤੇ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਪਲੇ-बੜੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਪੁੱਤਰ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ। ਪਰ, ਇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਰਨ, ਮਾਦ੍ਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਂਡੂ ਦਾ ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਹ ਬਾਲਕ—ਜੋ ਤਪੱਸਵੀ, ਸੁੰਦਰ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਲਿਆ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨ—ਇਹ ਹਨ ਪਾਂਡਵ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਾਇਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕ ਤੇ ਵਾਸੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਲਾਸ ਨਾਲ ਉਲਾਹਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਆਖਦੇ, "ਇਹ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ," ਹੋਰ ਆਖਦੇ, "ਇਹ ਉਸਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ," ਤੇ ਕੁਝ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਦੇ, "ਪਾਂਡੂ ਤਾਂ ਕਈ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਚੁੱਕਾ, ਫਿਰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?" ਫਿਰ ਹਰ ਪਾਸੋਂ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਣੀ ਲੱਗੀ, "ਸ਼ੁਭ ਹੈ! ਸਾਡੀ ਕਿਸਮਤ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪਾਂਡੂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ!" ਜਦ ਇਹ ਉਲਾਸ ਠੰਢਾ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਹਰ ਪਾਸੋਂ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਧੁਨੀ ਉਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਸ਼ੁਭ ਸੁਗੰਧਾਂ ਫੈਲੀਆਂ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਡੋਲ ਵੱਜੇ; ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਨਜ਼ਾਰਾ ਅਦਭੁਤ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਧੁਨੀ ਉਠੀ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧੀ। ਉਥੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਸਭ ਵੈਦ ਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਆਦਰਯੋਗ ਤੇ ਨਿਡਰ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ। ਲੋਕ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਭੀਮਸੇਨ ਦੀ ਅਡਿੱਗਤਾ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸ਼ੌਰਿਆ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੁੰਤੀ ਦੀ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਨਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਾਰਜ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਅਰਜੁਨ ਸਾਰੇ ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਦੇਖਣੀ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸੈਨਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਲਿਆਇਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਅਤੇ ਭੀਮ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜਰਾਸੰਧ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਚੇਦੀ ਰਾਜਾ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਉੱਥੇ ਆਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਹਾਰ—ਮੋਤੀ, ਸੋਨਾ, ਰਤਨ, ਗਾਂ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ—ਦੇਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਪੜੇ, ਚਾਦਰਾਂ, ਕੰਬਲ, ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮ, ਕੀਮਤੀ ਗਲਿਚੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਲੀਨ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਮਪੰਨਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਈਰਖਾ ਜਨਮੀ। ਜਦ ਉਹ ਮਾਇਆ ਵਲੋਂ ਬਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਭਾ-ਭਵਨ ਦੇਖਦਾ, ਜੋ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ੀਕ ਮਹਲ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਤਪਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਆਪਣੇ ਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਉਹ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੇ ਭੀਮ ਸਾਹਮਣੇ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਨ ਹੋਵੇ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਮਲਿਨ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਜੂਏ ਦੀ ਖੇਡ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਈ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧ ਆਇਆ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਉਹ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਜੂਏ ਤੋਂ ਉੱਠੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਅਨਿਆਇਤਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ, ਦੁੱਖਾਂ, ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵਾਰਤਾ ਵਜੋਂ ਸੱਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।