ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਰਸਿੰਘ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਜਦੋਂ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵਰਾਂ ਦੀ ਮਾਣ ਵਿਚ ਗਰਵਿਤ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਹਰਿ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਮੁਖੀਆ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਰਮ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਹਰਿ ਨੇ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਮਨਾਇਆ। ਹੇ ਪਾਂਡੂਪੁਤ੍ਰ, ਇਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਰਸਿੰਘ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਵਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵਾਮਨ ਅਵਤਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਟਾਵ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਬਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਜਬਰਦਸਤੀ ਹਥਿਆ ਲਿਆ। ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬਲੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਦੁੱਧ-ਸਾਗਰ ਕੋਲ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਮਿਲਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਤਦ ਹਰਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਘਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯਗ੍ਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਬਲੀ ਦਾ ਇਹ ਯਗ੍ਯ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਓਹਲੇ ਰੱਖਿਆ—ਉਹ ਮੂੰਡਾ ਹੋਇਆ, ਜਨੇਊ ਪਾਇਆ, ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਚਰਮ ਪਹਿਨਿਆ, ਅਤੇ ਜਟਾ ਬਾਂਧੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਲਾਠੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜਕੇ, ਉਹ ਅਸਚਰਜ ਵਾਮਨ ਬਲੀ ਦੇ ਯਗ੍ਯ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, "ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਕੋਲੋਂ ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਜ਼ਮੀਨ ਮੰਗੀ। ਬਲੀ ਨੇ "ਜੋ ਹੁਕਮ" ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਤਦ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ, ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੇ ਨਰਪਤੀ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅਸਮਾਨ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਬਲੀ ਦਾ ਯਗ੍ਯ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਜਿੰਨਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਵਸ ਹੋ ਗਏ। ਵੱਡੇ ਅਸੁਰ, ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਆਦਿਕ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਰਾਜਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸਰੀਰਾਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਚੂਆਪਾਂ ਨਾਲ ਲੇਪ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਹਰਿ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ; ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਵਾਸ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ, ਸਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਦਾ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦਿਸਦੇ। ਜਦ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਲੰਘਦਾ, ਆਕਾਸ਼ ਉਸਦੇ ਨਾਭੀ ਤੇ ਸੀ; ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉੱਚੀ ਚਾਲ ਚੁੱਕਦਾ, ਤਾਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਉਸਦੇ ਪਾਸੇ-ਪਾਸੇ ਦਿਸਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅੰਡਾ ਫੱਟ ਗਿਆ। ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ, ਗੰਗਾ ਨਦੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਵਹਿ ਚਲੀ; ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ। ਉਹਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰ ਲਈ; ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ। ਉਹਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਨਾਮੁਚੀ, ਸ਼ੰਬਰ ਤੇ ਉੱਚ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵੀ ਉਥੇ ਭੇਜੇ। ਹਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਨੇ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਅੱਖਿਆਵਾਂ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲੀਲਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵਿਖਾਈ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ। ਉਪਿੰਦ੍ਰ ਦੇ ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਨਾਲ ਮੂਝ ਗਏ। ਬਲੀ, ਜੋ ਗਰਵ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਯਗ੍ਯ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਾਂਧ ਲਿਆ; ਵਿਰੋਚਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵੰਸ਼ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਗਰੁੜ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਦੀ ਅਤਿ ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਪਤੀ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ; ਵਿਸ਼ਣੂ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਸ਼ਕਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਵਾਮਨ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਹੋਰ ਅਵਤਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਅਵਤਾਰ, ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਜਦ ਵੇਦ ਗੁਆਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਯਗ੍ਯ ਤੇ ਕਰਮ ਮੁੱਕ ਗਏ ਸਨ, ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਵਸਥਾ ਗੜਬੜ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਤੇ ਧਰਮ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ— ਤਦ ਅਧਰਮ ਵਧ ਗਿਆ, ਸੱਚ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਤੇ ਝੂਠ ਵਧ ਗਿਆ; ਲੋਕ ਘਟ ਗਏ, ਧਰਮ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਗ੍ਯ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਸਮੇਤ, ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਫੇਰ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ। ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਹੈਹਯਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ, ਜਦ ਅਰਜੁਨ, ਹੈਹਯਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮੰਗਣ ਆਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨਰਸਿੰਘ, ਵਾਮਨ ਤੇ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸੀ ਗਈ।