ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਰੇ, ਸੁਣ! ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿੰਨੀ ਮੈਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਮਲ-ਨਾਭੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਸੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ 'ਪੌਸ਼ਕਰਿਕਾ' ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਨਾ ਜ਼ਮੀਂਦਾਰ ਹੋ ਗਈ। ਇਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ 'ਵਰਾਹ' ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਲਈ ਬੜਾ ਸੁਖਦਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸੂਰ (ਵਰਾਹ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਠਾ ਲਿਆ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਉਪਵਨ ਸਮੇਤ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਵੇਦ ਸਨ, ਦੰਦ ਯਜਨ ਦਾ ਯੂਪ, ਹੱਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਯਜਨ ਦੀ ਅਲਤਾਰ, ਜੀਭ ਅੱਗ, ਵਾਲ ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਸਿਰ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਅੱਖਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਅੰਗ ਵੇਦ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸਾਮ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮੂੰਹ ਯਜਨ ਦੀ ਚਮਚ, ਨੱਕ ਯਜਨ ਦੀ ਸੂਈ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਬ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਿਆ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪਾਪ-ਨਾਸ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਸੀ, ਵੱਡਾ ਬਲਦ ਵਰਗਾ, ਯਜਨ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਦਇਆਲੁ, ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਦਗਾਤ੍ਰ ਦੀ ਹਵਨ ਦੀ ਛਾਪ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਨਰਮ ਆਕਾਰੀ, ਉਸਦੇ ਮੋਢੇ ਯਜਨ ਦੀ ਅਲਤਾਰ, ਸੁਗੰਧ ਹਵਨ ਦੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ-ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹਵਨ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪੂਰਬੀ ਯਜਨ-ਇਨਕਲੋਜ਼ਰ ਵਰਗਾ, ਚਮਕਦਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦীক্ষਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ। ਦਿਲ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਯੋਗੀ, ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ। ਲੱਭਾਂ ਉੱਤੇ ਅਗਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਛਾਪ, ਪ੍ਰਾਵਰਗਿਆ ਪাত্র ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਮਸਤਕ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸਿੰਗ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਕਾਰ ਯਜਨ-ਵਰਾਹ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਉਪਵਨ ਸਮੇਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ ਉਠਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਦੇਵੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਸੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਕ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ, ਆਪਣੇ ਦੰਦ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ; ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ। ਪ੍ਰਭੂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਇਉਂ ਯਜਨ-ਵਰਾਹ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਭੂਤ-ਵਰਤਮਾਨ-ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਉਂ ਉਠਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਪੂਜਨਯੋਗ ਬਣੀ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਨੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਨਰਸਿੰਹ ਦੀ ਕਥਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ-ਪਤੀ ਨੇ ਮਾਰਿਆ। ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ 'ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦਾ, ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੰਟਕ ਸੀ। ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿ-ਜੀਵ, ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਅਦਵਿੱਤੀਯ; ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਬੜੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਦਸ ਸਾਲ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸੌ ਹੋਰ, ਉਹ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ, ਮੌਨ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ, ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸਵੈ-ਜਨਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਚਮਕਦਾਰ, ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰਥ 'ਤੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਨਾਲ ਆਦਿਤਿਆ, ਵਸੁ, ਸਾਧਿਆ, ਮਰੁਤ, ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਅਤੇ ਕਿਨਨਰ ਵੀ ਆਏ। ਉਸ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਸਮੇਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹ ਵੀ ਆਏ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ, ਤਪਸਿਆ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਹਾਨ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਆਏ। ਉਜਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਚਲਦੇ-ਅਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਗਿਆਤਾ ਹੈ। "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਅਡੋਲ! ਵਰ ਮੰਗ—ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਗ।" ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਮੰਗਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਯਕਸ਼, ਨਾ ਨਾਗ, ਨਾ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਨਾ ਮਨੁੱਖ, ਨਾ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਾਰ ਸਕਣ।" "ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਤਪਸਿਆ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਨਾ ਦੇ ਸਕਣ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ; ਇਹੀ ਵਰ ਮੈਂ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।" "ਕੋਈ ਹਥਿਆਰ ਜਾਂ ਅਸਤਰ, ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਰੁੱਖ, ਨਾ ਸੁੱਕਾ ਨਾ ਗੀਲਾ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।" "ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਨਾ ਰਾਤ, ਨਾ ਦਿਨ, ਨਾ ਅੰਦਰ, ਨਾ ਬਾਹਰ, ਹੇ ਪਿਤਾ।" "ਨਾ ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਨਾ ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਸਰਪ; ਜੇ ਇਹ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਮੈਂ ਇਹੀ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਅਦਭੁਤ, ਦਿਵਿਆ ਵਰ, ਪ੍ਰਿਯ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਫਲ ਪਾਵੇਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ, ਨਾਗ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਆਏ। "ਹੇ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਇਹ ਵਰ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਉਹ ਅਸੁਰ ਸਾਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰੇਗਾ; ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਉਪਾਏ ਸੋਚ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ-ਦੇਵ, ਪ੍ਰਸੰਨ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦਿਓ; ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਲਿਆਵੇਗਾ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਵਰ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਦੈਤ, ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।