ਮਗਧ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜੇ—ਦੰਭੋਦਭਵ, ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ, ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਲਸ਼ਕਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਅਸੀਂ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ, ਜੰਗੀ ਹਨ। ਮੈਂ ਸ਼ੂਰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹਾਂ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪਾਂਡਵ ਹਨ; ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਮਾਤੀ-ਭਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਆਪਣਾ ਵੈਰੀ ਜਾਣ। ਮਹਾਰਾਜ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਜੰਗ ਲਈ ਲਲਕਾਰਦੇ ਹਾਂ; ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਡਟ ਕੇ ਲੜ, ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਰਾਸੰਧ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ: ‘‘ਮੈਂ ਕਾਂਸਾ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਲੰਭਾ ਨਹੀਂ, ਬਾਣਾ ਨਹੀਂ, ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਨਰਕਾ, ਨਾ ਇੰਦਰਤਾਪਨ, ਨਾ ਕੇਸ਼ੀ, ਨਾ ਪੂਤਨਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕਾਲਯਵਨ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਉਹ ਹੋਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ; ਤੁਸੀਂ ਗੋਪ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋ, ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵੰਸ਼ ਯਾਦ ਰੱਖੋ।’’ ‘‘ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਮਧੂ ਨਗਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਮ ਆਦਮੀ ਵਾਂਗ। ਹੁਣ, ਸ਼ੂਰ ਵੰਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਬੜਾ ਰੌਂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਬੱਦਲ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਬੋਜਾਂ ਦੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਜੇ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਅੱਜ ਤੇਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮਾਧਵ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਜਵਾਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਲੰਮੀ ਚਾਹ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੇਨੂੰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।’’ ‘‘ਮੇਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈ; ਭੀਮਸੇਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ, ਗੋਵਿੰਦ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਰਮ ਹਨ। ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਛੋਟੇ ਹਿਰਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।’’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕ ਡਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘‘ਅੱਜ ਮੈਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੇਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਤ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫੜਦਾ ਜੋ ਹਾਰੇ ਨਹੀਂ; ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹਾਰਿਆ ਨਹੀਂ?’’ ‘‘ਇਹੀ ਖ਼ਾਸ ਕਰਤਵ ਕਸ਼ਤਰੀ ਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ: ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ।’’ ‘‘ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਂਦਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵਚਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਡਰ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜੰਗ ਲੜਾਂਗਾ—ਸੈਨਾ ਵਿਰੁੱਧ ਸੈਨਾ, ਜਾਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ, ਜਾਂ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਮਿਲ ਕੇ, ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ।’’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਸਾਹਦੇਵ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ, ਵੱਡੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ। ਫਿਰ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੋਧਾ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਸੇਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਨੇੜੇ ਆਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ—ਹੰਸਾ ਅਤੇ ਦਿੱਭਿਕਾ—ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਸਨ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਸ਼ੌਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਬਾਹਰ ਆਈ, ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਜਰਾਸੰਧ, ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਭੀਮ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਦਭੁਤ; ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਿੱਠਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਜੈਯ ਸੀ। ਮਧੁਸੂਦਨ, ਜੋ ਸੁਧਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਨੇ ਖੁਦ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਹਲਾਧਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: ‘‘ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੈਰੀ ਹੋਏ? ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਮਾਧਵ ਜਰਾਸੰਧ ਵੱਲੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆ? ਕਾਂਸਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੈਰ ਕਿਉਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ? ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ!’’ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਵੱਡੀ ਬੁਧੀ ਵਾਲਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਮੰਤਰੀ, ਜਨਮਿਆ। ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਾਂਸਾ, ਵੱਡਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਜਰਾਸੰਧ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਰਾਜਸੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਉਹ ਮੂਰਖ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਜ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਲਈ ਦੇਵਕੀ, ਦੇਵਕਾ ਦੀ ਧੀ, ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੜ੍ਹੀ ਰਥ ਤੇ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਾਂਸਾ, ਰਾਜਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਦੇ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਦਿਵਯ ਦੂਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, ਜੋ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਸੁਣੀ। ‘‘ਕਾਂਸਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਅੱਜ ਇਹ ਰਥ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਕੀ ਹੈ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇਗਾ।’’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰੀਆ, ਆਪਣੀ ਨਿਰਮਲ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢੀ, ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਭਟਕਾਵ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਕਾਂਸਾ ਨੂੰ ਮਨਾਊਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: ‘‘ਰਾਜਾ, ਹਰ ਆਚਾਰ-ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕੀ ਤੂੰ ਬੇਕਸੂਰ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਮਾਰੇਗਾ?’’ ‘‘ਰਾਜਾ, ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਡਰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਂਸਾ, ਜਰਾਸੰਧ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜੰਗ, ਵੈਰ, ਅਤੇ ਵਚਨ ਦੇ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।