ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਤਟ ਉੱਤੇ ਝੂਲੇ ਵਾਂਗ ਝੂਲ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਉੱਚੀਆਂ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ, ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇਚੈਨ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਨੱਚਦੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ। ਚੰਦ ਦੀ ਵਾਧ-ਘਟ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਅਤੁੱਲ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਚੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਪਾਂਚਜਨਯ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਅਤੁੱਲ ਬਲ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਗੋਵਿੰਦ, ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਗੰਦਲਾਪ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਅਥਾਹ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਨੂੰ, ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਵੀ, ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਬਾਵਜੂਦ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪਦਮਨਾਭ ਦੀ ਯੋਗ ਨਿਦਰਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਪਣੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਦੀ ਡਰ ਤੋਂ ਮੈਨਾਕਾ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਡਿੰਬਾਹ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਪੀੜਤ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਸਮੁੰਦਰ, ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਵੱਡਾ, ਅਥਾਹ, ਬੇਅੰਤ, ਬਡਵਾ ਅਗਨਿ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹਵਨ ਸਮਾਨ, ਅਮੋਲਕ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨਦੀਆਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੋੜ ਲਾ ਰਹੀਆਂ, ਅਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਜਲਜੰਤੂ, ਮਕਰ ਅਤੇ ਤਿਮਿੰਗਲ ਵੱਸਦੇ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿਸਦਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਮਾਂ ਜੇ ਪਿਆਰ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।” ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, “ਜੇ ਮਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੂੰਛ ਕਾਲੀ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ।” ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਨਾਗ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੂੰਛ ਵਾਂਗ ਕਾਲੀ ਵੱਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਧਰ, ਦੋਨੋ ਸਹੇਲੀਆਂ—ਕਦਰੂ ਅਤੇ ਵਿਨਤਾ—ਇੱਕ ਦਾਅ ਲਾ ਬੈਠੀਆਂ। ਦਾਅ ਲਾ ਕੇ, ਦੋਨੋ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਦੱਖ ਦੇ ਪੁੱਤਰੀਆਂ, ਕਦਰੂ ਤੇ ਵਿਨਤਾ, ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਦੀਆਂ, ਉਸ ਅਟੱਲ, ਜਲ-ਧਨ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀਆਂ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ, ਤਿਮਿੰਗਲ, ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ, ਅਤੇ ਮਕਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣਾ, ਡੂੰਘਾ, ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ। ਇਹ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਘਰ, ਸੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ। ਇਹ ਪਾਤਾਲ ਅੱਗ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਘਰ, ਡਰਾਉਣੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਅਖੁੱਟ ਖਜ਼ਾਨਾ। ਚਮਕਦਾਰ, ਦਿਵ੍ਯ, ਅਮਰਤ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਸਰਵੋਚ, ਅਥਾਹ, ਅਕਲਪਨਯੋਗ, ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਵਾਂਗ। ਇੱਥੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ, ਅਨੇਕ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਇਸਨੂੰ ਭਰ ਰਹੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚਦੀਆਂ। ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਪਾਤਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ, ਗੂੰਜਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ। ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਦਰੂ ਜਲਦੀ ਘੋੜੇ ਕੋਲ ਉਤਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚੰਨਣ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਦੋਵੇਂ ਮੈਨਾਂ ਕਾਲੇ, ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਘੋੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੂੰਛ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਲੇ ਵਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਦਰੂ ਨੇ ਵਿਨਤਾ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗੁਲਾਮੀ ‘ਚ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਾਅ ਹਾਰ ਕੇ ਵਿਨਤਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦਾਸੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਅੰਡੇ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਬਿਨਾ ਮਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ, ਗਰੁੜ ਜਨਮਿਆ। ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀ, ਪ੍ਰਤਾਪ, ਹਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੰਛੀ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਡਰਾਉਣਾ, ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਤੇਜ। ਤੁਰੰਤ ਹੀ, ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਡ ਗਿਆ, ਡਰਾਉਣੀ ਗਰਜ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਾਤਾਲ ਅੱਗ ਹੋਵੇ। ਉਹਨੂੰ ਵੇਖਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਗਨੀ ਕੋਲ ਸਹਾਰ ਲੈਣ ਆਏ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਹੇ ਅਗਨੀ, ਹੋਰ ਨਾ ਵਧੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਸਾੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਹਾਨ ਜੋਤ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਲਿਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਹੈ।” ਅਗਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਅਸੁਰ-ਨਾਸਕ, ਇਹ ਗਰੁੜ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਉੱਚੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ, ਵਿਨਤਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਇਹ ਜੋਤ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਹੋ। ਇਹ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹਾਨੀ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਡਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖੋ।” “ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੇਵਤਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਵਾਮੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਸੂਰਜ, ਸਰਵੋਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਇੰਦਰ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸ਼ਰਵਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਕਮਲ-ਜਨਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਮੁਖ, ਪੁਰੋਹਿਤ, ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ, ਪਾਲਕ, ਵਿਵਸਥਾਪਕ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ। ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ, ਅਜੈ, ਨਿਤ, ਅਮਰ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼, ਤੇਜ, ਆਦਰਸ਼, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਰਵੋਚ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਹੋ। ਜੋ ਕੁਝ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ—ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਹੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਨਾਗ, ਦੋ ਭੈਣਾਂ, ਘੋੜਾ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਜਨਮ ਗਾਥਾ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਉਭਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।