ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਉਹ ਬੱਦਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਕੰਬ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਗ ਦੀ ਜਵਾਲਾ ਦੀ ਰੂਪਤਾ ਐਸੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਥੀ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ—ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਹਾਂ ਨਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਖਾਂਡਵ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵ ਭੱਜਦੇ ਦਿਸਦੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ ਬਲਵਾਨ ਉਥੇ-ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਰਥਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਜਗ੍ਹਾ ਖਾਲੀ ਨਾ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਐਸੇ ਲੱਗਦੇ ਜਿਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਣ। ਜਦੋਂ ਖਾਂਡਵ ਜੰਗਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਮਾਰਦੇ ਉੱਠੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਕ ਥਾਂ ਸੜ ਗਏ, ਕੁਝ ਸੜ ਕੇ ਸੁੱਕ ਗਏ, ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਫਟ ਗਈਆਂ, ਕੁਝ ਟੁੱਟ-ਫੱਟ ਗਏ, ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਖੇ ਛਿੱਟੇ ਪਏ। ਕਈ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਕੁਝ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਨਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਦੰਦ ਭੀਚ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਡਗਮਗਾ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਵਧ ਗਏ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਪਰ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਪੈਰ ਸੜ ਗਏ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੜਫਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਮਰਦੇ ਵੇਖੇ ਗਏ। ਜੋ ਜਲਾਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਥੇ ਅੱਗ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਉਬਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਕਛੂਏ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਪਈਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ। ਹੋਰ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੀਉਂਦੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਰਜੁਨ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਧਧਕਦੇ ਖਾਂਡਵ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿਣ-ਭਿਣ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਉਹ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ ਉੱਚੇ ਉੱਡਦੇ ਤੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਖਾਂਡਵ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ। ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਢੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਗੂੰਜ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮਥਣ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਉਸ ਧਧਕਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉੱਠਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਘਬਰਾਹਟ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਇੰਦਰ—ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ—ਕੋਲ ਗਏ। ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਾਨਵ ਕਿਉਂ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ? ਕੀ ਸੰਸਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਾਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਸੁਰ ਦੇ ਵਧਕ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਹਰਿ ਦੇ ਵਾਹਨ ਨਾਲ ਖਾਂਡਵ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਰਥਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧਾਰਾਂ—ਰਥ ਦੇ ਧੁਰੇ ਵਰਗੀਆਂ—ਖਾਂਡਵ ਵੱਲ ਸੁੱਟੀਆਂ। ਪਰ ਉਹ ਧਾਰਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਜਵਾਲਾ, ਜਾਤਵੇਦਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਾਰਨ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ; ਕੋਈ ਵੀ ਅੱਗ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚੀ। ਫਿਰ, ਨਾਮੁਚੀ ਦੇ ਵਧਕ, ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਤੋਂ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਇਆ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਧੂੰਏਂ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਖਾਂਡਵ ਦੇ ਵਾਸੀ—ਦਾਨਵ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਨਾਗ, ਬਾਘ, ਰਿੱਛ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ—ਡਰ ਗਏ, ਹਾਥੀ ਟੁੱਟ-ਭਿੱਜ ਗਏ, ਬਾਘ, ਸ਼ੇਰ, ਜਟਾ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਹਰਣ, ਭੈਂਸ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪੰਛੀ—all ਤਬਾਹ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੋਰ ਜੀਵ, ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੇਖੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭਾਰੀ ਉਪਦਰਵ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ ਵੇਖਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਚੀਖ ਮਾਰੀ; ਉਸ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਸਾਰਾ ਅਸਮਾਨ ਗੜਗੜਾ ਉਠਿਆ। ਫਿਰ, ਬਾਹੁਬਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਹਾਨ, ਚਮਕਦਾ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਛੱਡਿਆ। ਕੇਸਵ ਨੇ ਉਹ ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਚੱਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਸੁੱਟਿਆ; ਉਸ ਨਾਲ, ਦਰਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦੈਤ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਸੁਰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਢੇ ਗਏ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਥੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਕੇਸਵ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਹੋਏ, ਚਰਬੀ ਤੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟੇ, ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਭੂਤ, ਪੰਛੀ, ਸੱਪ, ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ਜ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਵੱਲੋਂ ਵੱਢੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਓਥੇ ਕਾਲ ਵਰਗਾ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਹਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲੈਂਦਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ-ਹੋਰ ਭੂਤ, ਸੱਪ, ਦੈਤ ਵੱਢਦਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦਾਨਵ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ ਵੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾ ਨਾ ਸਕੇ, ਉਹ ਥੱਕ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਗਏ। ਪਰ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕੇਸਵ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਵਾਪਸ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ, ਡੂੰਘੀ ਤੇ ਗੂੰਜਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ...