ਹੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੂਰਜ, ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨ ਚਾਂਦਨੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਨਰਮ ਹਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਜੋ ਮੋਹ ਦੇ ਪਰਦੇ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਕਥਾ ਉਸ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਪੌਲੋਮਾ ਅਤੇ ਆਸਤੀਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਨ; ਉਤਪਤਿ ਪਰਵ ਉਸ ਦਾ ਤਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭਾ ਪਰਵ ਉਸ ਦੀ ਗੰਢ ਹੈ। ਅਰਣਯਕ ਪਰਵ ਦੀ ਰੂਪ ਰਿਚਤਾ, ਵੀਰਾਟ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਪਰਵ ਦਾ ਨਿਚੋੜ, ਭੀਸ਼ਮ ਪਰਵ ਵੱਡੀ ਟਾਹਣੀ, ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਪਰਵ ਪੱਤੇ ਹਨ। ਕਰ্ণ ਪਰਵ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਲਯ ਪਰਵ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸਤ੍ਰੀ ਪਰਵ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਦਾ ਥਾਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਰਵ ਵੱਡਾ ਫਲ ਹੈ। ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਿਕ, ਅੰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਵਾਸਿਕ ਪਰਵਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਢੱਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਮੌਸਲ ਪਰਵ ਇਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਯੋਗ੍ਯ ਦੁਜਾਤੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਖੁੱਟ ਬੱਦਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਸ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੀ ਲਿਖਤ ਲਈ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੋਰ ਸਾਰਿਆਂ ਮੁਨੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ। ਫਿਰ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਹਰੰਬਾ (ਗਣੇਸ਼) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਓਥੇ ਆ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਵਿਆਸ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਆਸਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਆਸ ਨੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਗਣਨਾਯਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੇਖਕ ਬਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਚਾਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਘਨਹਰਤਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੇ ਮੇਰਾ ਕਲਮ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਨਾ ਰੁਕੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਲੇਖਕ ਬਣਾਂਗਾ।" ਵਿਆਸ ਨੇ ਵੀ ਆਖਿਆ, "ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਬਿਨਾ ਸਮਝੇ ਨਾ ਲਿਖੀਓ।" 'ਓਮ' ਆਖ ਕੇ, ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਏ। ਫਿਰ, ਵਿਆਸ ਨੇ, ਲੁਕਵੇਂ ਤੌਰ ਤੇ, ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਗੰਢਾਂ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਅਠ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ; ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹਨ, ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਜਯਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਗੰਢਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਅਟੁੱਟ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਰਥ-ਗੰਭੀਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਖਮਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਖੁਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਸਾਰਿਆਂ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਆਸ ਹੋਰ ਸ਼ਲੋਕ ਰਚ ਲੈਂਦੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਿੱਠੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣਯੋਗ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਮਰ ਲੋਕ ਵੀ ਤੋੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਚੀ, ਸਾਰੇ ਪਰਵਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਸਿਖਾਈ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਹੋਰ ਯੋਗ੍ਯ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ; ਉਸ ਨੇ ਸੱਠ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਸੰਕਲਨ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਹ ਲੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ। ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਚਾਰਿਆ, ਅਸੀਤ-ਦੇਵਲ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਉਚਾਰਿਆ। ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਨਮੇਜਯ ਵੀ ਆਖਦੇ, ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ। ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ, ਜੋ ਵਿਆਸ ਦੇ ਧਰਮੀਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਸਨ, ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਹ ਇੱਕ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਕਰਣ ਉਸ ਦਾ ਤਣਾ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ, ਅਤੇ ਅੰਧੇ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵਿਚ ਧਰਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਅਰਜੁਨ ਤਣਾ, ਭੀਮ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ। ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਜਿੱਤ ਲਏ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹਿਰਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਆਫਤ ਆਈ; ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ, ਸਦੀਵੀ ਆਚਾਰ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਰਹੇ। ਮਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਗੁਪਤ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਧਰਮ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਧਰਮ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਦਰੀ ਨੇ ਵੀ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੁੰਤੀ ਅਤੇ ਮਾਦਰੀ ਤੋਂ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਜਨਮ ਲਏ, ਜੋ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਪਲੇ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਰਹੇ। ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਏ। ਪਰ, ਮਾਦਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪਾਂਡੂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਹ ਬੱਚੇ, ਜੋ ਤਪਸਵੀ, ਸੁੰਦਰ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਨ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਲਿਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨ—ਇਹ ਪਾਂਡਵ ਹਨ," ਅਤੇ ਐਸਾ ਆਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਵਾਸੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਲਾਸ ਨਾਲ ਚੀਕ ਪਏ। ਕੋਈ ਆਖਦਾ, "ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਹਨ," ਹੋਰ ਆਖਦੇ, "ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਨਹੀਂ," ਤੇ ਕੁਝ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦੇ, "ਪਾਂਡੂ ਤਾਂ ਕਈ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮਰ ਚੁੱਕਾ, ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?